So‘z oilalari · 한자 어근
51 ta o‘zak · 146 ta so‘z — bitta o‘zakni o‘rganing, butun oilani taniysiz.
출 出
chiqmoq — chiqish, tashqariga
Deyarli har doim ichkaridan tashqariga harakati. So‘z boshida ham (출구), oxirida ham (제출) keladi. Juftligi — 입(入): 출구↔입구, 수출↔수입.
- 출구 出口 chiqish joyi — «chiqish + og‘iz» 1
- 출발 出發 jo‘nash, yo‘lga chiqish — «chiqish + otilish» 1
- 출근 出勤 ishga chiqish — «chiqish + mehnat» 2
- 출석 出席 davomat, qatnashish — «chiqish + o‘rindiq» 2
- 외출 外出 ko‘chaga chiqish, tashqariga chiqish 2
- 제출 提出 topshirish — «ko‘tarib + chiqarish» 3
- 출입 出入 kirish-chiqish, qatnov 3
- 수출 輸出 eksport — «tashib + chiqarish» 4
- 지출 支出 xarajat, sarf — «chiqarish» 5
입 入
kirmoq — kirish, ichkariga
출(出) ning teskarisi. ⚠️ 입(口) = «og‘iz» boshqa o‘zak: 입 (og‘iz) — sof koreyscha so‘z.
- 입구 入口 kirish joyi — «kirish + og‘iz» 1
- 입학 入學 o‘quv yurtiga kirish, qabul — «kirish + ilm» 2
- 출입 出入 kirish-chiqish, qatnov 3
- 입원 入院 kasalxonaga yotish — «kirish + muassasa» 3
- 가입 加入 a’zo bo‘lish, ro‘yxatdan o‘tish — «qo‘shilib + kirish» 3
- 신입 新入 yangi kelgan — «yangi + kirish» 3
- 수입 輸入 import — «tashib + kiritish» 4
발 發
otilmoq, boshlanmoq — jo‘nash, rivojlanish, chiqarish
«Nimadir yuzaga chiqadi/boshlanadi» ma’nosi: 출발 (jo‘nash), 발전 (rivojlanish), 발표 (e’lon qilish), 발생 (yuz berish).
- 출발 出發 jo‘nash, yo‘lga chiqish — «chiqish + otilish» 1
- 발표 發表 e’lon qilish, taqdimot — «chiqarib + ko‘rsatish» 3
- 발전 發展 rivojlanish, taraqqiyot 4
- 발생 發生 yuz berish, sodir bo‘lish (odatda salbiy) 4
- 개발 開發 ishlab chiqish, o‘zlashtirish — «ochib + chiqarish» 4
동 動
harakat — qimirlamoq, harakatlanmoq
⚠️ Bir xil bo‘g‘inli boshqa o‘zaklar bor: 동(東) = sharq (동양), 동(同) = bir xil (동시). Ma’nodan farqlang.
- 운동 運動 sport, jismoniy mashq; harakat (ijtimoiy) 1
- 활동 活動 faoliyat, faollik 3
- 이동 移動 ko‘chish, joyni o‘zgartirish 3
- 감동 感動 hayajonlanish, ta’sirlanish — «his + qimirlash» 3
- 노동 勞動 mehnat, ish kuchi 5
통 通
o‘tmoq — aloqa, o‘tish, umumiy
«Bir joydan boshqasiga o‘tadi» → aloqa va yo‘l ma’nosi: 교통, 통화, 소통, 통과.
장 場
maydon — joy, o‘rin
So‘z oxirida «joy» yasaydi: 시장, 공장, 운동장, 주차장. ⚠️ 장(長) = boshliq/uzun (사장, 장점) — boshqa o‘zak.
- 시장 市場 bozor — «shahar + maydon» 1
- 공장 工場 zavod, fabrika — «mehnat + maydon» 2
- 주차장 駐車場 avtoturargoh — «to‘xtash + mashina + maydon» 2
- 직장 職場 ish joyi — «lavozim + maydon» 3
실 室
xona
Yopiq xonalarni yasaydi: 교실, 사무실, 화장실, 실내.
구 口
og‘iz — teshik, chiqish/kirish nuqtasi
«Teshik, o‘tish nuqtasi» ma’nosida: 출구, 입구, 인구 («odam og‘izlari» → aholi), 창구 (kassa oynasi).
- 출구 出口 chiqish joyi — «chiqish + og‘iz» 1
- 입구 入口 kirish joyi — «kirish + og‘iz» 1
- 인구 人口 aholi soni — so‘zma-so‘z «odam og‘izlari» 4
소 所
joy — o‘rin, muassasa
Muassasa va manzil yasaydi: 주소, 사무소, 연구소, 장소. ⚠️ 소(小) = kichik, 소(消) = yo‘qolmoq — boshqa o‘zaklar.
- 주소 住所 manzil — «yashash + joy» 1
- 연구소 硏究所 ilmiy-tadqiqot instituti 4
- 소득 所得 daromad — «olingan narsa» 5
지 地
yer — hudud, joy
Geografik ma’no: 지역, 지방, 지구, 지하, 토지.
인 人
odam — inson
So‘z boshida ham (인구, 인간), oxirida ham (개인, 성인) keladi. ⚠️ 인(認) = tanimoq (인정, 확인) — boshqa o‘zak.
- 인기 人氣 mashhurlik, ommaboplik — «odam + kayfiyat» 2
- 성인 成人 voyaga yetgan kishi, kattalar 3
- 인간 人間 inson — «odam + oraliq» 4
- 개인 個人 shaxs, yakka odam — «dona + odam» 4
- 인생 人生 umr, inson hayoti — «odam + hayot» 4
- 원인 原因 sabab, asosiy omil 4
- 인공지능 人工知能 sun’iy intellekt — «inson + yasama + bilim + qobiliyat» 5
자 者
kishi — «...bilan shug‘ullanuvchi odam»
Kasb va rol yasaydi, doim so‘z oxirida: 학자, 기자, 소비자, 환자. «-chi/-uvchi» qo‘shimchasiga o‘xshaydi. ⚠️ 자(自) = o‘zi (자유, 자동) — boshqa o‘zak.
- 기자 記者 jurnalist — «yozuvchi kishi» 3
- 환자 患者 bemor — «kasal kishi» 3
- 소비자 消費者 iste’molchi — «sarflovchi kishi» 4
- 학자 學者 olim — «ilm kishisi» 4
학 學
ilm — o‘qish, fan
Ta’lim so‘zlarining o‘zagi: 학교, 학생, 대학, 유학. Fan nomlarini ham yasaydi: 과학, 문학, 경제학.
- 학생 學生 o‘quvchi, talaba — «ilm + hayot» 1
- 학원 學院 xususiy o‘quv markazi, kurs 2
- 유학 留學 chet elda o‘qish — «qolib + o‘qish» 3
- 과학 科學 fan 3
- 학자 學者 olim — «ilm kishisi» 4
생 生
hayot — tug‘ilmoq, yashash
Ikki yo‘nalish: hayot (생활, 인생, 생명) va paydo bo‘lish (발생, 생산).
- 학생 學生 o‘quvchi, talaba — «ilm + hayot» 1
- 생활 生活 turmush, hayot tarzi — «yashash + faoliyat» 2
- 발생 發生 yuz berish, sodir bo‘lish (odatda salbiy) 4
- 인생 人生 umr, inson hayoti — «odam + hayot» 4
- 생산 生産 ishlab chiqarish — «paydo qilib + tug‘dirish» 4
- 생명 生命 jon, hayot — «hayot + buyruq» 5
회 會
yig‘ilish — jamoa, uchrashuv
Odamlar to‘planishi: 회사, 회의, 사회, 대회, 기회.
- 회사 會社 kompaniya, firma 1
- 회의 會議 yig‘ilish, majlis 2
- 회원 會員 a’zo — «jamoa + a’zo» 2
- 사회 社會 jamiyat — «jamoa + yig‘ilish» 3
- 기회 機會 imkoniyat, fursat 3
사 社
jamiyat, tashkilot
⚠️ 사 bo‘g‘ini eng ko‘p omonimli o‘zak: 사(社) jamiyat (사회), 사(事) ish (사업), 사(使) ishlatmoq (사용), 사(死) o‘lim. Hanja’sini eslab qoling.
국 國
davlat — mamlakat
한국, 외국, 국제, 국민, 국가. 국제(國際) = «davlatlararo» → xalqaro.
- 외국 外國 chet el — «tashqari + davlat» 1
- 국제 國際 xalqaro — «davlat + oraliq» 4
- 국민 國民 fuqaro, xalq — «davlat + xalq» 4
- 국가 國家 davlat — «davlat + uy» 4
민 民
xalq — fuqaro
국민 (fuqaro), 시민 (shahar aholisi), 농민 (dehqon), 민족 (millat).
원 員
a’zo — xodim
⚠️ Ikki xil 원 ni farqlang: 원(員) = a’zo/xodim (회원, 직원), 원(院) = muassasa (병원, 학원). Ma’no butunlay boshqa.
가 家
uy — oila; mutaxassis
Ikki ma’no: uy/oila (가족, 가정, 국가) va mutaxassis (작가, 화가, 전문가).
- 가족 家族 oila — «uy + urug‘» 1
- 전문가 專門家 mutaxassis, ekspert — «maxsus + soha + kishi» 4
- 국가 國家 davlat — «davlat + uy» 4
심 心
yurak — ko‘ngil, diqqat, markaz
Ikki yo‘nalish: ko‘ngil/diqqat (관심, 안심, 조심) va markaz (중심, 도심).
- 조심 操心 ehtiyot bo‘lish — «boshqarmoq + ko‘ngil» 2
- 관심 關心 qiziqish, e’tibor — «bog‘lanish + ko‘ngil» 3
- 중심 中心 markaz, o‘zak — «o‘rta + yurak» 4
감 感
his — sezish, tuyg‘u
Barcha tuyg‘u so‘zlarining o‘zagi: 감정, 감동, 감사, 공감, 예감. Oilasi asosan 어근 3 faylida.
- 감동 感動 hayajonlanish, ta’sirlanish — «his + qimirlash» 3
- 감정 感情 his-tuyg‘u — «sezish + tuyg‘u» 4
- 공감 共感 hamdardlik, bir xil his qilish — «birga + sezish» 5
력 力
kuch — qobiliyat, quvvat
So‘z oxirida «qobiliyat» yasaydi: 능력, 실력, 체력, 매력, 노력. So‘z boshida 역 bo‘lib o‘qiladi (역사 emas — u 歷).
- 노력 努力 harakat, sa’y-harakat — «tirishmoq + kuch» 3
- 실력 實力 saviya, amaliy bilim — «haqiqiy + kuch» 3
- 능력 能力 qobiliyat, salohiyat 4
화 化
aylanish — «...lashuv» qo‘shimchasi
Ot + 화 = jarayon: 변화 (o‘zgarish), 고령화 (qarish), 세계화 (globallashuv), 정보화. ⚠️ 화(話) = gap (대화, 전화), 화(火) = olov — boshqa o‘zaklar.
- 문화 文化 madaniyat — «yozuv + aylanish» 2
- 변화 變化 o‘zgarish — «o‘zgarmoq + aylanish» 4
- 고령화 高齡化 aholining qarishi — «yuqori + yosh + aylanish» 5
성 性
xususiyat — tabiat, jins
Ot + 성 = xususiyat: 가능성 (imkoniyat), 중요성 (muhimlik), 필요성. Alohida — jins: 남성, 여성. ⚠️ 성(成) = amalga oshmoq (성공, 성장) — boshqa o‘zak.
용 用
ishlatmoq — foydalanish
사용, 이용, 비용, 용도, 활용.
- 사용 使用 ishlatish, foydalanish 2
- 이용 利用 foydalanish (xizmat, vositadan) 3
- 비용 費用 xarajat, sarf-xarajat 4
- 재활용 再活用 qayta ishlatish — «qayta + faol + foydalanish» 4
정 定
belgilamoq — qaror, barqarorlik
결정, 예정, 안정, 특정, 정확. ⚠️ 정(政) = siyosat (정부, 정책), 정(情) = tuyg‘u (감정).
관 關
bog‘lanish — aloqa, e’tibor
관계, 관심, 관련, 상관. ⚠️ 관(觀) = qaramoq (관광, 관찰) — boshqa o‘zak, lekin ikkalasi ham TOPIK’da uchraydi.
경 經
o‘tmoq, boshqarmoq — iqtisod, tajriba
경제, 경험, 경영. ⚠️ 경(景) = manzara (풍경, 경치).
제 制
tartib — tizim, cheklov
제도 (tizim), 규제 (cheklov), 제한 (chegara), 통제. ⚠️ 제(製) = yasamoq (제품, 제작), 제(題) = mavzu (문제, 주제).
불 不
inkor — «-siz, no-, be-»
Eng foydali inkor prefiksi: 안전→불안전, 가능→불가능, 편하다→불편하다, 안→불안. Notanish so‘z 불- bilan boshlansa, qolgan qismining teskarisi deb o‘qing — 읽기 da juda foydali.
- 불편 不便 noqulay — «yo‘q + qulay» 2
- 불안 不安 bezovta, xavotirli — «yo‘q + xotirjam» 3
- 부족하다 不足— yetishmaydi, kam — «yo‘q + yetarli» 3
- 불가능 不可能 imkonsiz — «yo‘q + mumkin» 4
대 大
katta — ulkan
대학, 대회, 대부분, 확대, 대기업.
- 대부분 大部分 ko‘p qismi, aksariyati — «katta + qism» 3
- 현대 現代 hozirgi zamon, zamonaviylik 4
- 확대 擴大 kengaytirish, kattalashtirish 5
- 세대 世代 avlod 5
- 대중 大衆 ommaviy, keng jamoatchilik 5
고 高
baland — yuqori
고등학교, 최고, 고급, 고령화, 고속. ⚠️ 고(古) = qadimiy, 고(苦) = azob (고생).
- 최고 最高 eng yuqori, eng zo‘r — «eng + baland» 2
- 고령화 高齡化 aholining qarishi — «yuqori + yosh + aylanish» 5
신 新
yangi
신문 («yangi eshitilgan» → gazeta), 신제품, 신입, 최신. ⚠️ 신(信) = ishonch (신뢰), 신(身) = tana (신체).
업 業
kasb, ish — sanoat, tadbirkorlik
취업, 직업, 사업, 기업, 산업, 졸업. So‘z oxirida «soha/faoliyat» ma’nosi.
- 직업 職業 kasb, hunar — «lavozim + ish» 2
- 취업 就業 ishga joylashish — «kirishmoq + ish» 4
- 사업 事業 biznes, tadbirkorlik; loyiha 4
- 실업 失業 ishsizlik — «yo‘qotmoq + ish» 5
- 기업 企業 korxona, kompaniya (rasmiy) 5
직 職
lavozim — vazifa, ish o‘rni
직업, 직장, 직원, 이직. ⚠️ 직(直) = to‘g‘ri (정직, 직접) — boshqa o‘zak.
소 消
yo‘qolmoq, sarflamoq
소비 (iste’mol), 소모, 소화 (hazm). ⚠️ Bankda uchta 소 bor: 所 (joy), 消 (sarflash), 小 (kichik) — shuning uchun data faylda 소(消) deb aniq yozing.
비 費
xarajat — sarflash
비용, 소비, 학비, 생활비, 교통비. So‘z oxirida «to‘lov» yasaydi.
금 金
oltin, pul — mablag‘
임금 (ish haqi), 요금 (to‘lov), 세금 (soliq), 현금 (naqd), 장학금 (stipendiya).
정 政
siyosat — boshqaruv
정부, 정책, 정치, 행정. ⚠️ 정(定) = belgilamoq (결정, 안정) — boshqa o‘zak, shuning uchun 정(政) deb yozing.
복 福
baxt, farovonlik
복지 (ijtimoiy farovonlik), 행복 (baxt), 축복.
노 勞
mehnat — zahmat
노동 (mehnat), 노력 (harakat), 근로자, 과로 (haddan ortiq ishlash).
환 環
halqa — atrof, aylana
환경 (atrof-muhit), 순환 (aylanish), 환경친화적. ⚠️ 환(換) = almashtirmoq (교환, 환전) — boshqa o‘zak.
경 境
chegara — hudud, sharoit
환경, 국경, 경계. ⚠️ Bankda ikkita 경 bor: 經 (iqtisod, tajriba) va 境 (chegara). Data faylda 경(境) deb yozing.
오 汚
iflos — bulg‘anish
오염 (ifloslanish), 오물. Deyarli faqat 오염 birikmasida uchraydi.
재 再
qayta — yana
Prefiks: 재활용 (qayta ishlatish), 재사용, 재개발, 재검토. Notanish so‘z 재- bilan boshlansa, «qayta ...» deb o‘qing. ⚠️ 재(材) = xomashyo (재료), 재(災) = ofat (재해).
자 資
resurs, mablag‘
자원 (resurs), 자료 (material, ma’lumot), 투자 (investitsiya). ⚠️ Bankda uch xil 자: 者 (kishi), 自 (o‘zi), 資 (resurs).
기 技
mahorat — texnika
기술 (texnologiya), 기능. ⚠️ 기(氣) = kayfiyat/havo (인기, 기온), 기(機) = mashina (기계, 기회).
정 情
tuyg‘u, ma’lumot
감정 (tuyg‘u), 정보 (axborot). ⚠️ Bankda uchta 정: 定 (belgilamoq), 政 (siyosat), 情 (tuyg‘u/axborot) — data faylda 정(情) deb yozing.
문 文
yozuv — madaniyat, matn
문화, 문학, 문서, 논문, 신문. ⚠️ 문(門) = eshik (정문, 대문), 문(問) = so‘ramoq (질문, 문제).
전 傳
yetkazmoq — an’ana, uzatish
전통 (an’ana), 전달, 전화? — yo‘q, u 電. ⚠️ Bankda: 傳 (yetkazmoq), 電 (elektr), 全 (butun), 前 (oldin).