Koreys tili, 27 - dars: gaplarni egalarga aylantirish
A/V-(으)ㄴ/는지, V-는 데 걸리다/들다, V-는 데 들다, A/V-지요?
1. A/V-(으)ㄴ/는지 (Soʻroq gaplarni boshqa gapga bogʻlash)
Bu grammatika ichida soʻroq soʻzlari (누구, 어디, 언제, 무슨, 어떻게) boʻlgan gaplarni asosiy gapga bogʻlash uchun ishlatiladi. Oʻzbek tiliga -ishini, -ganini, -mikinligini yoki -ish/maslikni deb tarjima qilinadi va koʻpincha orqasidan 알다 (bilmoq), 모르다 (bilmaslik), 궁금하다 (qiziqmoq), 조사하다 (tekshirmoq) kabi feʼllar keladi.
🇰🇷 Grammatika qoidasi (문법 규칙)
Sifat (형용사) - Hozirgi zamon:
Undosh bilan tugasa: -은지 (작다 ➡️ 작은지)
Unli bilan tugasa: -ㄴ지 (크다 ➡️ 큰지)
Feʼl (동사) - Zamonga qarab:
Oʻtgan zamon: -았/었는지 (먹다 ➡️ 먹었는지)
Hozirgi zamon: -는지 (먹다 ➡️ 먹는지)
Kelajak zamon: -(으)ㄹ지 (먹다 ➡️ 먹을지)
💡 Foydalanish holatlari va misollar (용법 및 예문)1️⃣ Maʼlumot yoki faktni bilish-bilmaslikni ifodalash
🇰🇷 그 사람이 누구인지 아세요?
🇺🇿 U odamning kim ekanligini bilasizmi?
🇰🇷 마트가 언제 문을 열는지 모르겠어요.
🇺🇿 Supermarket qachon ochilishini bilmayman.
2️⃣ Qaror qabul qilish yoki ikkilanish (A/V-(으)ㄴ/는지 안 -(으)ㄴ/는지)
🇰🇷 오늘 회의가 있는지 없는지 확인해 보세요.
🇺🇿 Bugun majlis bor yoki yoʻqligini tekshirib koʻring.
2. V-는 데 걸리다/들다 (Vaqt sarflanishi va Xarajat ketishi)
Bu ibora biror bir harakat yoki ishni bajarish uchun qancha vaqt sarflanishi (걸리다) yoki qancha pul/resurs ketishi (들다) ni ifodalash uchun qoʻllaniladi.
🇰🇷 Grammatika qoidasi (문법 규칙)
Feʼl oʻzagiga directly + 는 데 qoʻshiladi, soʻng vaqt yoki pul miqdori yozilib, mos feʼl qoʻyiladi.
Vaqt boʻlsa: V-는 데 + [Vaqt] + 걸리다
Pul/Xarajat boʻlsa: V-는 데 + [Pul] + 들다
💡 Foydalanish holatlari va misollar (용법 및 예문)1️⃣ V-는 데 걸리다 (Vaqt sarflanishi)
Oʻzbek tiliga -ishga (faloncha vaqt) ketadi/sarflanadi deb tarjima qilinadi.
🇰🇷 집에서 회사까지 가는 데 30분이 걸려요.
🇺🇿 Uydan kompaniyagacha borishga 30 daqiqa ketadi.
🇰🇷 이 숙제를 다 하는 데 이틀이 걸렸어요.
🇺🇿 Bu vazifani toʻliq bajarishga ikki kun ketdi.
2️⃣ V-는 데 들다 (Pul/Xarajat ketishi)
Oʻzbek tiliga -ishga (faloncha pul) ketadi/sarflanadi deb tarjima qilinadi.
🇰🇷 차를 고치는 데 돈이 많이 들었어요.
🇺🇿 Mashinani taʼmirlashga koʻp pul ketdi.
🇰🇷 결혼식 비용을 준비하는 데 1000만 원이 들 것 같아요.
🇺🇿 Toʻy xarajatlarini tayyorlashga 10 million von ketsa kerak.
3. A/V-지요? (Tasdiqlash va Aniqlashtirish - Toʻgʻrimi?)
Gapiruvchi oʻzi bilgan yoki taxmin qilgan maʼlumotni tinglovchidan qayta soʻrab, aniqlashtirish yoki tasdiqlatish uchun ishlatadi. Oʻzbek tilidagi -a?, -mi?, -shunday emasmi?, -toʻgʻrimi? soʻroqlariga toʻgʻri keladi. Nutqda koʻpincha -죠? shaklida qisqartirib aytiladi.
🇰🇷 Grammatika qoidasi (문법 규칙)
Unli yoki undosh farqisiz oʻzakka toʻgʻridan-toʻgʻri qoʻshiladi.
Hozirgi zamon: A/V-지요? / -죠? (춥다 ➡️ 춥지요? / 가다 ➡️ 가죠?)
Oʻtgan zamon: -았/었지요? (먹다 ➡️ 먹었지요?)
Kelajak zamon: -(으)ㄹ 거지요? (하다 ➡️ 할 거지요?)
💡 Foydalanish holatlari va misollar (용법 및 예문)1️⃣ Bilgan maʼlumotni tinglovchidan tasdiqlashini soʻrash
🇰🇷 오늘 날씨가 참 춥지요?
🇺🇿 Bugun ob-havo juda sovuq, shunday emasmi?
🇰🇷 민수 씨는 한국 사람이지요?
🇺🇿 Minsu aka koreys millatiga mansub, toʻgʻrimi?
🇰🇷 어제 친구를 만났지요?
🇺🇿 Kecha doʻstingiz bilan uchrashdingiz, a?
🔍 Grammatikalarni oʻzaro solishtirish (Nozik farqlar)📌 A/V-(으)ㄴ/는지 vs A/V-지요? (Maʼlumotga boʻlgan ishonch farqi)
A/V-(으)ㄴ/는지 konstruksiyasida gapiruvchi maʼlumotni mutloq bilmaydi yoki undan shubhalanadi, shuning uchun ichki soʻroq gap hosil qiladi.
A/V-지요? konstruksiyasida esa gapiruvchi maʼlumotni aslida biladi, faqat qarshisidagi odamdan oʻsha gapni shunchaki tasdiqlab berishini (ha deyilishini) kutadi.
예문 1: 그 사람 연락처가 몇 번인지 아세요? (U odamning telefon raqami nechaligini bilasizmi? - Men raqamni bilmayman.)
예문 2: 그 사람 연락처를 알지요? (U odamning telefon raqamini bilasiz-a? - Siz raqamni bilishingizga ishonchim komil, shunchaki soʻrayapman.)
📌 V-는 데 걸리다 vs V-는 것 (Konstruksiya farqi)
V-는 데 iborasidagi 데 soʻzi joy yoki vaziyatni anglatsa-da, orqasidan 걸리다/들다 feʼllari kelganda maxsus grammatik blok hisoblanib, sarf-xarajat maʼnosini beradi. Uni umumiy harakat nomi yasovchi V-는 것 bilan adashtirmaslik kerak.
예문 1: 한국어를 공부하는 데 2년이 걸렸어요. (Koreys tilini oʻrganishga 2 yil ketdi. - Sarflangan vaqt)
예문 2: 한국어를 공부하는 것이 재미있어요. (Koreys tilini oʻrganish qiziqarli. - Umumiy harakat nomi)