5-qism. Oraliqdagi yerlar

5-hikoya, jami 10 ta

Highlighted words are key vocabulary — tap one to see its translation. Colors show the part of speech:

Verb Adjective Adverb Expression

Ertasi kuni ertalab saroy oldida navbat turardi. Har bir son qoʻlida ariza:

— Hazratim, ikki bilan uch orasidan bir yarim sotix bering!

— Menga yetti bilan sakkiz orasidan, daryo boʻyidan!

Qirol Noʻl hayron qoldi: «Chiziqchalar orasida yer bor ekanmi?» U tayoqqa qaradi. Haqiqatan ham, har ikki chiziqcha orasida boʻsh joy yotardi. U ikki bilan uchning qoq oʻrtasiga yangi chiziqcha tortdi:

— Bu — ikki butun ikkidan bir. Uning joyi ikkiga ham, uchga ham bir xil yaqin.

22¼2½2¾3
Ikki bilan uch orasida — 2½. Uning oʻrtalarida — 2¼ va 2¾. Va bu hech qachon tugamaydi.

Shunday qilib kasr yerlar paydo boʻldi. Lekin navbat tugamas edi. 2½ ning oʻzi ham shikoyat qildi: «Meni ikki bilan siqib qoʻydingiz!» Qirol ikki bilan 2½ ning oʻrtasini ham topdi — 2¼. Keyin 2¼ bilan 2½ oʻrtasini — 2⅜…

Bozor qizib ketdi. Bir dallol sonlar orasida yugurib, baqirardi:

— Yer tugamaydi, aka, tugamaydi! Qancha boʻlsangiz ham, oʻrtasi bor!

U haq edi. Qirol tushundi: har qanday ikki son orasida doim yana bir son bor — ularning oʻrtasi. Uni yana va yana topish mumkin. Oraliqdagi yerlar hech qachon tugamaydi.

Sonlar yerli boʻlib, xursand boʻlishdi. Lekin oradan koʻp oʻtmay, bir guruh son saroy oldida norozilik bildirdi. Ularning boshida — Ikki va Uch.

— Biz bir narsani payqadik, — dedi Uch. — Egizaklar qachon quchoqlashsa, ular yoʻqoladi, oʻrnida esa doim siz paydo boʻlasiz. Siz bizdan oʻzingizni abadiy qilish uchun foydalanyapsiz!

Birjon bilan Minusjon bir-biriga qarashdi. Qirol esa ranjib ketdi:

— Men buni atayin qilmayman. Bu — 1 + (−1) = 0, bu qoida, mening hiyla-nayrangim emas. Lekin… agar sizga shunday tuyulgan boʻlsa, kechirasiz.

Va yarashish belgisi sifatida u katta saxiylik qildi: sandiqdagi barcha oʻyinchoqlarni — «+», «−», «×» va hatto «÷»ni — hamma sonlarga oʻynash uchun berdi. Faqat bitta shart bilan: hech kim «÷» ostiga nolni qoʻymasin.

Sonlar suyunishdi. Ular hali bilmas edi: «÷» bilan oʻynash ularning dunyoqarashini butunlay oʻzgartirib yuboradi.

Haqiqatda

Har qanday ikki kasr orasida yana bir kasr bor — masalan, ularning oʻrta arifmetigi: (a + b) ÷ 2. Shuning uchun 0 bilan 1 orasidagi kasrlar soni cheksiz. Matematiklar bu xossani zichlik deb atashadi.

Diqqat: bu «sonlar oʻqi kasrlar bilan toʻla» degani emas. Keyingi qismlarda oʻqda hali ham… teshiklar borligini koʻramiz.

Keyingi qismda: sonlar bir-birini «÷» bilan boʻlib koʻradi. Natijalar hech kimga oʻxshamaydi — va bitta Uch hech gapirishdan toʻxtamaydi.

Matndagi atamalar

Kartani bosing — taʼrifi chiqadi.

kasr
butunning teng qismi: ½, ¼, …
dallol
bozorda oldi-sotdiga vositachilik qiluvchi
oʻrtasi
ikki sonning yigʻindisini 2 ga boʻlish

Qoida va formulalar

Matnda ishlatilgan matematik qoida.

Oraliq hech qachon tugamaydi

Har qanday ikki son orasida yana bir son bor — masalan, ularning oʻrtasi (oʻrta arifmetigi). Uni yana va yana topish mumkin.

  • 2 bilan 3 orasida: 2½
  • 2 bilan 2½ orasida: 2¼
  • a va b ning oʻrtasi: (a + b) ÷ 2

Tekshirib koʻring

Matnni oʻqing, keyin hisoblang. Javobni bosib tekshiring.

1. 2 bilan 2½ ning qoq oʻrtasida qaysi son turadi?

2. Dalloll «yer tugamaydi, aka!» deydi. U nimani nazarda tutyapti?

{# A transfer question with no answer key: it cannot be got wrong, so it is the one place on the shelf a reader is asked to think past the text. #}

Oʻylab koʻring

Bu savolning javobi berilmagan — oʻzingiz oʻylab koʻring.

0 va 1 orasida nechta son bor? Qancha son yozsangiz ham, yana bittasini qoʻshish mumkinmi? Qanday qilib?