Rivoyatga koʻra, XVIII asr oxirida Germaniyaning bir maktabida oʻqituvchi shovqin solayotgan sinfni tinchitmoqchi boʻldi va vazifa berdi:
1 dan 100 gacha boʻlgan barcha sonlarni qoʻshinglar.
Bu bir soatlik ish edi. Oʻqituvchi stulga oʻtirdi. Bir daqiqadan keyin toʻqqiz yashar bola — Karl Fridrix Gauss (Carl Friedrich Gauss, 1777–1855) — doskaga chiqib javobni yozdi: 5 050.
U qanday qildi? Bittalab qoʻshgani yoʻq. U sonlarni chetlaridan juftlab qaradi:
1 + 100 = 101, 2 + 99 = 101, 3 + 98 = 101…
Har bir juftning yigʻindisi bir xil — 101. Yuzta sondan nechta juft chiqadi? Ellikta. Demak javob:
50 × 101 = 5 050.
Bu usul har qanday ketma-ket sonlar uchun ishlaydi. Uni formula koʻrinishida ham yozish mumkin, lekin gap formulada emas — gap nigohda. Bittalab sanagan odam charchaydi; tuzilishni koʻrgan odam yechadi.
Gauss keyinchalik matematikaning deyarli har bir sohasida iz qoldirdi — sonlar nazariyasi, geometriya, astronomiya, magnitizm. Uni «matematiklar shohi» deb atashadi. Lekin uning eng mashhur hikoyasi hamon oʻsha sinf xonasidan: yechim koʻpincha koʻproq mehnatda emas, boshqacha qarashda ekanini koʻrsatgani uchun.
Hikoyaning tafsilotlari turli kitoblarda turlicha aytiladi — bu rivoyat. Lekin usul haqiqiy, va uni hozir siz ham ishlatishingiz mumkin.