1771-yil, Sankt-Peterburg. Shahar boʻylab katta yongʻin tarqaladi. Yonayotgan uylardan birida keksa bir odam bor — u deyarli hech narsani koʻrmaydi. Uni olib chiqishadi. Bu odam — dunyodagi eng sermahsul matematik Leonard Eyler (Leonhard Euler) edi.
Eyler 1707-yilda Shveysariyaning Bazel shahrida tugʻilgan. Yoshligidanoq uning bir xususiyati hammani hayratda qoldirardi: u murakkab hisoblarni qogʻozsiz, xayolida bajara olardi. Uning xotirasi ham afsonaviy edi.
Taxminan 1738-yilda Eylerning oʻng koʻzi koʻrmay qoldi. 1771-yilga kelib esa katarakta tufayli u deyarli butunlay koʻr boʻlib qoldi. Boshqa odam uchun bu ishning tugashi boʻlardi.
Eyler esa ishlashda davom etdi. U formulalarni xayolida tuzar va oʻgʻillari hamda yordamchilariga aytib yozdirardi. Aytishlaricha, bir yilda u haftasiga oʻrtacha bitta maqola tayyorlagan. Umri davomida uning 800 dan ortiq ishi chiqdi.
Biz har kuni uning izidan yuramiz. Funksiyani f(x) deb yozish, e soni, i belgisi, yigʻindini bildiruvchi Σ — bularni Eyler ommalashtirgan.
Uning eng oddiy va eng chiroyli kashfiyotlaridan biri — koʻpyoqlar haqida. Koʻpyoqni oling: kub, piramida, tuz kristali. Uning uchlarini (U), qirralarini (Q) va yoqlarini (Y) sanang. Kubda 8 ta uch, 12 ta qirra, 6 ta yoq bor: 8 − 12 + 6 = 2. Uchburchakli piramidada: 4 − 6 + 4 = 2. Yana 2!
Shakl qanday boʻlmasin, agar unda teshik boʻlmasa, javob doim 2. Bu son shaklning oʻlchamiga ham, burchaklariga ham bogʻliq emas. Bu kuzatish keyinchalik shakllarning eng chuqur xossalarini oʻrganadigan yangi fan — topologiyaning urugʻlaridan biri boʻldi.
Eyler 1783-yilda vafot etdi. Oʻsha kuni ham u havo sharining koʻtarilishini hisoblagan edi.