Siz teleoʻyindasiz. Oldingizda uchta yopiq eshik. Bittasining ortida yangi mashina, qolgan ikkitasining ortida — echki. Oʻyinni boshlovchi Monti Xoll (Monty Hall) olib boradi.
Siz 1-eshikni tanlaysiz. Boshlovchi mashina qayerdaligini biladi. U eshiklardan birini, aytaylik 3-eshikni ochadi — u yerda echki turibdi. Keyin sizga taklif qiladi: «Xohlasangiz, 2-eshikka almashtiring».
Almashtirasizmi? Toʻxtang va oʻzingiz javob bering. Koʻpchilik shunday deydi: «Ikkita eshik qoldi, demak imkoniyat yarmi-yarmi. Farqi yoʻq».
1990-yilda amerikalik yozuvchi Merilin vos Savant (Marilyn vos Savant) «Parade» jurnalidagi ruknida bu savolga javob berdi: almashtiring, shunda yutish ehtimoli 2/3 boʻladi.
Javob boʻron koʻtardi. Jurnalga taxminan 10 000 ta xat keldi, ularning mingga yaqini ilmiy darajasi bor odamlardan edi. Ularning aksariyati Merilinni xato qilganlikda aybladi. Aytishlaricha, mashhur matematik Pol Erdyosh (Paul Erdős) ham kompyuterdagi simulyatsiyani koʻrmaguncha ishonmagan.
Lekin Merilin haq edi. Buni sezish uchun oʻyinni kattalashtiramiz. Endi eshik yuzta. Siz bittasini tanlaysiz. Boshlovchi qolgan 99 tadan 98 tasini ochadi — hammasida echki. Bitta eshik yopiq qoldi.
Endi oʻylang: birinchi urinishda yuzta eshikdan toʻgʻrisini topdingizmi? Deyarli yoʻq — imkoniyat bor-yoʻgʻi 1/100. Demak mashina deyarli albatta boshlovchi ataylab yopiq qoldirgan eshik ortida.
Uch eshikda ham xuddi shu narsa roʻy beradi, faqat koʻzga kamroq tashlanadi. Muhim nozik nuqta: boshlovchi tasodifan ochmaydi. Uning tanlovi — bu sizga berilgan maʼlumot.
Ishonmasangiz, doʻstingiz bilan uchta qogʻoz stakan va bitta tanga bilan yigirma marta oʻynab koʻring. Natijani sanang.