Koʻchadan yurib ketayotib oyogʻingiz ostiga qarang: temir lyuk qopqoqlari deyarli har doim dumaloq. Kvadrat yoki uchburchak qopqoqni juda kam uchratasiz. Bu tasodif emas.
Tasavvur qiling, qopqoq kvadrat boʻlsin va uning tomoni 60 sm boʻlsin. Ishchi uni koʻtardi, yon tomonga qoʻydi, keyin qaytarib yopmoqchi boʻldi. Agar qopqoqni sal qiyshaytirsa, u diagonali boʻylab tushib ketadi — chunki diagonal tomondan uzunroq, taxminan 85 sm. Teshikning eni esa atigi 60 sm.
Doirada bunday zaif joy yoʻq. Uning eng katta «eni» — diametr — qaysi tomondan oʻlchasangiz ham bir xil. Shuning uchun dumaloq qopqoqni qanday burang, qanday qiyshaytiring — u oʻz teshigidan oʻtmaydi. Matematiklar bunday shaklni doimiy kenglikdagi shakl deb atashadi.
Sabablar shu bilan tugamaydi.
Dumaloq qopqoqni yopish uchun uni burchakma-burchak toʻgʻrilash shart emas — qaysi tomonga qoʻysangiz ham tushadi. Ogʻir temirni koʻtarish oʻrniga uni yon tomonga agʻdarib dumalatish mumkin. Quvur ham koʻpincha dumaloq, chunki bir xil perimetrda doira eng katta yuzani beradi va yerning bosimiga bir tekis qarshilik koʻrsatadi.
Bu savolni bir paytlar ish suhbatlarida berishardi. Undan kutilgani — tayyor javob emas, fikrlash yoʻli edi: shaklga qarab, uning geometriyasi qanday amaliy natija berishini koʻra olish.
Endi koʻchada lyukka duch kelsangiz, bir soniya toʻxtang. Oyogʻingiz ostida geometriya yotibdi — va u sizni ochiq quduqqa tushib ketishdan asrab turibdi.