Sichqonning yuragi daqiqasiga taxminan 500 marta uradi. Filning yuragi esa — atigi 30 marta. Sichqon daqiqasiga yuz martadan ortiq nafas oladi, fil esa bir necha marta. Nega? Javob biologiya kitobida emas, oddiy kubning ichida.
Qirrasi 1 santimetr boʻlgan kichik kubni olaylik. Uning oltita yogʻi bor, demak sirti 6 sm². Hajmi esa 1 sm³.
Endi qirrasi 10 santimetr boʻlgan katta kubni olamiz. Sirti 6 × 10 × 10 = 600 sm², hajmi esa 10 × 10 × 10 = 1000 sm³. Hajm mingga sakradi, sirt esa faqat yuz marta oshdi.
Mana butun sir: jism kattalashganda hajmi sirtidan ancha tez oʻsadi.
Endi hayvonlarga qaytamiz. Tana issiqlikni butun hajmi bilan ishlab chiqaradi. Lekin uni teri orqali, yaʼni sirti orqali yoʻqotadi. Sichqonning har bir grammiga juda koʻp teri toʻgʻri keladi. Shuning uchun u issiqlikni tez yoʻqotadi va yashash uchun tinmay modda almashinuvini tezlatishi kerak: tez yeydi, tez nafas oladi, yuragi tez uradi.
Fil buning teskarisi. Uning har bir kilogrammiga kam teri toʻgʻri keladi va u issiqlikni yaxshi saqlaydi — hatto ortiqcha saqlaydi. Afrika filining ulkan quloqlari bezak emas: ular issiqlikni chiqarib yuboradigan radiator vazifasini bajaradi.
Bu qoidaning ikkinchi tomonini 1638-yilda Galileo Galiley (Galileo Galilei) yozgan. Suyakning mustahkamliki uning kesimiga, yaʼni kvadratga bogʻliq. Ogʻirlik esa hajmga — kubga. Odamni ikki marta kattalashtirsak, suyaklari 4 marta kuchayadi, ogʻirligi esa 8 marta oshadi.
Shuning uchun ertaklardagi ulkan dev haqiqatda oʻz ogʻirligi ostida sinib ketardi. Chumoli esa oʻz vaznidan oʻn barobarlab ogʻir yukni koʻtaradi — u kuchli boʻlgani uchun emas, kichik boʻlgani uchun. Bu oʻlcham qonuni deyiladi.