Shanba, kechqurun.
Bugun kutilmaganda mehmon keldi. Dasturxonda olti kishi oʻtirdik, non esa bitta edi. Oyim pichoqni oldi va nonni oltita teng boʻlakka boʻldi. Butun non oltiga boʻlindi va har kimga bittadan tegdi — yaʼni nonning 1/6 qismi.
Men shu yerda bir narsani tushundim. Pastdagi olti — maxraj — non nechta boʻlakka boʻlinganini aytadi. Yuqoridagi bir esa surat — menga nechtasi tekkanini. Ikkalasi birga kasr deyilarkan.
Men ochqagan edim, shuning uchun ikkita boʻlak oldim — 2/6. Oyim hech narsa demadi, faqat kulib qoʻydi.
Keyin buvijon pirog olib chiqdi. Mehmonlar koʻpaygan edi, shuning uchun pirog sakkizta boʻlakka boʻlindi. Har kimga 1/8.
Va mana shu yerda gʻalati narsa boʻldi. Men nonning boʻlagini bir qoʻlimga, pirogning boʻlagini ikkinchisiga oldim. Pirogning boʻlagi kichikroq edi — garchi 8 soni 6 dan katta boʻlsa ham!
Bir necha soniya oʻyladim va sabab oʻz-oʻzidan chiqdi. Sakkiz kishiga boʻlinsa, har kimga kamroq tegadi. Kishilar koʻp — ulush kichik. Demak 1/8 < 1/6. Surati 1 boʻlgan bunday kasrlar birlik kasr deyilarkan, va ularni taqqoslash uchun faqat maxrajga qarash yetarli ekan. Butun sonlarda katta son koʻproqni bildiradi, kasrning pastki qavatida esa teskarisi ishlaydi.
Pirogdan uchta boʻlak yeyildi, beshtasi qoldi — 5/8. Boʻlaklar soni oʻzgarmagani uchun maxraj baribir sakkiz boʻlib qolaverdi.
Kechqurun daftarimga yozib qoʻydim: maxraj katta boʻlsa, boʻlak kichik. Buni darsda emas, dasturxonda oʻrgandim.