Choy va non — kafedagi hisob

Story 53 of 100

Highlighted words are key vocabulary — tap one to see its translation. Colors show the part of speech:

Verb Adjective Adverb Expression

Afsona bilan Jasur maktabdan keyin kichkina kafega kirishdi. Devordagi narx taxtasi olib qoʻyilgan edi — uni boʻyayotgan ekan.

«Choy qancha turadi?» — soʻradi Jasur.

Kassa yonida ikkita eski chek turardi. Birinchisida: 2 ta choy va 3 ta non — 26 000 soʻm. Ikkinchisida: 1 ta choy va 1 ta non — 10 000 soʻm.

Afsona daftarini ochdi. Ikkita nomaʼlum bor edi: choyning narxi c va nonning narxi n.

«Bitta chekning oʻzi yetmaydi», — dedi u. — «Unda ikkita nomaʼlum bor, javoblari esa juda koʻp. Ikkinchi chek ulardan bittasini tanlaydi.»

Shunday qilib ikkita shart yozildi — bu tenglamalar sistemasi edi: c + n = 10 000 va 2c + 3n = 26 000.

Afsona osonidan boshladi. Birinchi tenglamadan choyning narxini ifodaladi: c = 10 000 − n.

Keyin shu ifodani ikkinchi tenglamada c ning oʻrniga qoʻydi — albatta, qavs bilan:

2(10 000 − n) + 3n = 26 00020 000 − 2n + 3n = 26 000n = 6 000.

Endi qolgani oson. Topilgan sonni ifodaga qaytardi: c = 10 000 − 6 000 = 4 000.

«Choy 4 000, non 6 000», — dedi Afsona va darrov tekshirdi: 2 × 4 000 + 3 × 6 000 = 8 000 + 18 000 = 26 000

Sistemaning yechimi bitta son emas edi — ikkita narxdan iborat juftlik.

Jasur uch piyola choy va ikkita non buyurdi. Kassada 24 000 soʻm chiqdi — daftardagidek.

Matndagi atamalar

Kartani bosing — taʼrifi chiqadi.

nomaʼlum
qiymati nomaʼlum boʻlgan miqdor, harf bilan belgilanadi
tenglamalar sistemasi
birga bajarilishi kerak boʻlgan ikki tenglama
ifodala
bir nomaʼlumni ikkinchisi orqali yozish
oʻrniga qoʻy
bir nomaʼlum oʻrniga uning ifodasini yozish
qavs
ifodani butunligicha ajratib turuvchi belgi
qaytar
topilgan qiymatdan ikkinchi nomaʼlumni topish
tekshir
javobni shartlarga qoʻyib koʻrish
yechim
ikkala shartni ham bajaradigan qiymatlar
juftlik
birga yoziladigan ikkita qiymat, (x; y)

Qoida va formulalar

Matnda ishlatilgan matematik qoida.

ifodala → qoʻy → yech → qaytar

Oʻrniga qoʻyish usuli. Bitta tenglamadan bitta nomaʼlum ifodalanadi va ikkinchi tenglamaga qoʻyiladi; shunda bitta nomaʼlum qoladi.

  • c + n = 10 000 → c = 10 000 − n
  • 2(10 000 − n) + 3n = 26 000 → n = 6 000, c = 4 000

Tekshirib koʻring

Matnni oʻqing, keyin hisoblang. Javobni bosib tekshiring.

1. Nega Afsona bitta chekning oʻzidan narxlarni topa olmadi?

2. Bir piyola choy necha soʻm ekan?

3. Jasur 3 ta choy va 2 ta non olmoqchi. Qancha toʻlaydi?