Buvijonning olma kompoti. Bu retsept daftarda ellik yildan beri turadi va unda atigi uch qator bor.
Kerakli mahsulotlar: 1 kg olma, 400 g shakar, 1600 g suv.
Tayyorlash. Olmalarni yuving va toʻrt boʻlakka kesing. Suvni qaynating. Shakarni soling va erib ketguncha aralashtiring. Olmalarni soling va oʻn daqiqa past olovda pishiring. Sovutib iching.
Buvijon retseptning tagiga bitta izoh yozib qoʻygan: «Juda shirin boʻlsa, suv qoʻsh. Shakar qoʻshma.»
Dilnoza bu izohni tushunmadi. Nega shakar qoʻshmaslik kerak? Axir shirinlikni shakar belgilaydi-ku.
Buvijon tushuntirdi: «Shakar allaqachon ichida. Sen faqat uning ulushini oʻzgartirasan».
Dilnoza hisoblab koʻrdi. Kompot — shakar va suvdan iborat aralashma. Retsept boʻyicha sof shakar 400 g, butun massa esa 400 + 1600 = 2000 g.
Demak konsentratsiya: 400 ÷ 2000 = 0,20, ya'ni 20 foiz.
Kompot haqiqatan juda shirin chiqdi. Dilnoza buvijon aytganday 500 g suv qoʻshdi.
Endi shakar hamon 400 g — u hech qayoqqa ketmadi. Massa esa 2000 + 500 = 2500 g boʻldi.
Yangi foiz: 400 ÷ 2500 = 0,16 = 16%. Kompot suyultirildi.
Ertasi kuni mehmonlar keldi. Ular kompotni hamon shirin deyishdi va Dilnozadan 10% li qilishni soʻrashdi.
Bu safar Dilnoza teskari tomondan yurdi. Agar 400 g shakar butun massaning 10% i boʻlishi kerak boʻlsa, unda butun massa 400 ÷ 0,10 = 4000 g boʻlishi shart.
Hozir 2500 g bor. Demak yana 4000 − 2500 = 1500 g suv qoʻshish kerak.
Dilnoza qoʻshdi va tekshirdi: 400 ÷ 4000 = 0,10 ✓
Kechqurun u retseptning tagiga oʻz izohini qoʻshdi: «Suv qoʻshganda shakar oʻzgarmaydi — faqat maxraj kattalashadi. Shuning uchun foiz tushadi.»
Buvijon buni oʻqib, kulib qoʻydi: «Men ellik yil shunday qilaman. Faqat bunday chiroyli qilib yozolmasdim».