Devorni ikki kunda boʻyash

Story 17 of 100

Highlighted words are key vocabulary — tap one to see its translation. Colors show the part of speech:

Verb Adjective Adverb Expression

Yozgi taʼtil. Bekzod otasiga yordamlashib, ombor devorini boʻyayapti.

Birinchi kuni u devorning 1/3 qismini boʻyadi. Quyosh qizdirdi, qoʻli charchadi va u toʻxtadi.

Ikkinchi kuni ishtiyoq kamroq edi — 1/4 qism boʻyaldi, xolos.

Kechqurun otasi soʻradi:

— Qanchasi tayyor boʻldi?

Bekzod bir soniyada javob berdi: «Ikki qoʻshuv bir — uch, uch qoʻshuv toʻrt — yetti. Ikki yetti, ota. 2/7.»

Otasi kulib qoʻydi va boʻyoq chelagini yerga qoʻydi.

— Oʻgʻlim, birinchi kuni devorning uchdan birini boʻyading. Endi ayt-chi, ikki kundan keyin ish uchdan birdan koʻpmi yoki kammi?

— Albatta koʻp.

— Sening javobing esa 2/7. Bu uchdan birdan kichik. Demak bir joyda xato bor.

Xato maxrajda edi. Uchdan bir va chorak — har xil kattalikdagi boʻlaklar, ularni bevosita qoʻshib boʻlmaydi. Avval ikkalasini bir xil boʻlakka keltirish kerak. Bu umumiy maxraj deyiladi va u 3 bilan 4 ning EKUK iga teng — 12.

Bekzod ikkala kasrni kengaytirdi: 1/3 = 4/12, 1/4 = 3/12. Endi boʻlaklar bir xil, faqat suratlar qoʻshiladi: 4/12 + 3/12 = 7/12.

— Yarmidan sal koʻproq, — dedi otasi. — Mana bu boshqa gap.

Qolgan qismni topish uchun butun devorni 12/12 deb yozdilar: 12/12 − 7/12 = 5/12. Bu ertangi ish edi.

Bekzod boʻyoq chelagiga qarab bir narsani tushundi: qoʻshishda yigʻindi har ikkala qoʻshiluvchidan ham katta chiqishi shart. Agar kichik chiqsa — hisobni qaytadan koʻrish kerak. Bu qoida uni keyinchalik koʻp marta qutqardi.

Matndagi atamalar

Kartani bosing — taʼrifi chiqadi.

maxraj
kasrning pastki soni: nechta teng boʻlakka boʻlingani
umumiy maxraj
ikki kasrni bir xil boʻlakka keltiruvchi maxraj
EKUK
eng kichik umumiy karrali
kengaytirdi
kasrni kattaroq maxrajli teng kasrga aylantirish
surat
kasrning yuqorigi soni: nechta boʻlak olingani
butun
boʻlinmagan bir dona; kasr koʻrinishida maxraj/maxraj deb yoziladi
yigʻindi
qoʻshish natijasi

Qoida va formulalar

Matnda ishlatilgan matematik qoida.

Umumiy maxrajga keltirib qoʻshish

Har xil kattalikdagi boʻlaklarni qoʻshib boʻlmaydi. Avval ikkala kasrni bir xil maxrajga keltiriladi (maxrajlarning EKUK i), keyin faqat suratlar qoʻshiladi. Maxraj hech qachon qoʻshilmaydi.

  • 1/3 + 1/4 = 4/12 + 3/12 = 7/12 (boʻyalgan qism)
  • 12/12 − 7/12 = 5/12 (qolgan qism)

Tekshirib koʻring

Matnni oʻqing, keyin hisoblang. Javobni bosib tekshiring.

1. Bekzodning birinchi javobi nega notoʻgʻri edi?

2. Devorning qanchasi boʻyalgan?

3. Devorning qanchasi boʻyalmay qolgan?