Afsona buvisining xonasida gilam bor. U kichkinaligidan shu gilamga qarab oʻsgan, lekin bugun unga birinchi marta boshqacha koʻz bilan qaradi.
Gilamning oʻrtasida katta naqsh takrorlanadi. Har bir naqshning toʻrtta tomoni bor va hammasi bir xil uzunlikda. Lekin ular qiya turadi — burchaklari 90° emas.
«Bu kvadrat emas», — dedi Afsona ovoz chiqarib. «Bu romb.»
U transportir bilan oʻlchadi. Katta burchak 110 gradus chiqdi. Kichigini oʻlchashning hojati qolmadi: romb ham parallelogramm, demak qoʻshni burchaklar 180° ni beradi: 180 − 110 = 70°.
Tekshirib ham koʻrdi: 110 + 70 + 110 + 70 = 360° — har qanday toʻrtburchakda shuncha boʻlishi kerak. Demak qarama-qarshi burchaklar juft-juft teng ekan.
Naqshlarning orasida kichkina shakllar bor edi. Ularning tomonlari ham teng, burchaklari esa 90°. Bular kvadratlar.
«Demak kvadrat ham romb ekan-da», — oʻyladi Afsona. Toʻgʻri: kvadratning toʻrtala tomoni teng, demak u rombning shartini bajaradi. Teskarisi esa notoʻgʻri — oʻrtadagi qiya naqshlar hech qachon kvadrat boʻlolmaydi.
Gilamning chetidagi hoshiyada boshqacha shakl chiqdi. Uning yuqori va quyi tomonlari parallel edi — ular trapetsiyaning asoslari. Yon tomonlari esa bir-biriga qarab yigʻilib borardi. Bu — trapetsiya. Ikkala juft ham parallel boʻlmagani uchun u parallelogramm emas.
Kechqurun Afsona buvisiga oʻzi topgan nomlarni sanab berdi. Buvisi kuldi: «Men bu gilamni qirq yildan beri koʻraman. Sen esa bir kunda uning tilini oʻrganib olibsan.»