Ikki avtobus, bitta yoʻl

Story 89 of 100

Highlighted words are key vocabulary — tap one to see its translation. Colors show the part of speech:

Verb Adjective Adverb Expression

Dilnoza ertalab soat yettida avtobusga chiqdi. U buvisining oldiga ketayotgan edi. Ikki shahar orasi — 360 km.

Yoʻlga chiqishdan oldin amakisi telefon qilgan edi: «Men ham bugun ertalab yettida yoʻlga chiqaman, faqat qarshi tomondan. Bir-birimizni yoʻlda koʻramiz — men oynadan qoʻl silkitaman».

Dilnoza oʻrindiqqa oʻtirib oldi va oʻyladi: qachon qaramoq kerak? Uch soatdan keyinmi, besh soatdanmi?

Haydovchidan tezlikni soʻradi — 55 km/soat. Amakisiga yozdi, u 65 km/soat bilan ketayotgan ekan.

Dilnoza avval yoʻlning oʻrta nuqtasini hisoblamoqchi boʻldi: 360 ÷ 2 = 180 km. Lekin darrov toʻxtadi. Amakisining avtobusi tezroq ketyapti — demak u koʻproq masofa bosadi va ular oʻrtada emas, Dilnozaga yaqinroq joyda uchrashadi.

Shunda u boshqa savol berdi: oramizdagi masofa har soatda qanchaga kamayadi?

Javob oson edi. Har soatda Dilnozaning avtobusi 55 km, amakisiniki 65 km yaqinlashadi. Demak ora soatiga 55 + 65 = 120 km ga qisqaradi. Bu — yaqinlashish tezligi.

Endi butun 360 km shu tezlikda yopiladi: 360 ÷ 120 = 3 soat.

Ular soat yettida chiqishgan edi, demak uchrashuv soat 10:00 da boʻladi.

Dilnoza uchrashuv joyini ham hisobladi. Uning avtobusi 55 × 3 = 165 km, amakisiniki 65 × 3 = 195 km bosadi. Qoʻshib tekshirdi: 165 + 195 = 360 ✓ Roppa-rosa ikki shahar orasi.

Demak uchrashuv joyi oʻrtadagi 180 km da emas, undan 15 km berida ekan — u oʻylagandek, tezroq avtobus koʻproq yoʻl bosgan.

Soat 09:55 da Dilnoza oynaga yaqinroq surildi va qarshi yoʻnalishga tikildi.

10:02 da amakisining avtobusi oʻtib ketdi. Amakisi haqiqatan qoʻl silkitdi. Ikki daqiqalik farq Dilnozani ajablantirmadi: avtobus har doim ham roppa-rosa tekis yurmaydi — yoʻlda bir marta sekinlashgan edi.

Buvisiga yetib borgach, u birinchi boʻlib shu hisobni aytib berdi. Buvisi tinglab turdi-da, dedi: «Men bunday hisoblarni bilmayman. Lekin sen kelishingni bilardim — hisobsiz ham».

Matndagi atamalar

Kartani bosing — taʼrifi chiqadi.

tezlik
bir soatda bosiladigan masofa
oʻrta nuqta
kesmani teng ikkiga boʻluvchi nuqta
masofa
bosib oʻtilgan yoʻl uzunligi
ora
ikki jism orasidagi masofa
yaqinlashish tezligi
orani kamaytirish tezligi, v₁ + v₂
uchrashuv
ikki jismning bir nuqtada toʻqnash kelishi
uchrashuv joyi
ikki jism toʻqnash keladigan nuqta
tekshirdi
javobni masala shartlariga qaytarib qoʻyish
yoʻnalish
harakat yoʻnalishi
tekis
tezligi oʻzgarmaydigan harakat

Qoida va formulalar

Matnda ishlatilgan matematik qoida.

t = ora ÷ (v₁ + v₂)

Qarama-qarshi harakatda ikki jism orasidagi masofa har soatda tezliklarning yigʻindisiga teng miqdorda kamayadi.

  • yaqinlashish tezligi: 55 + 65 = 120 km/soat
  • t = 360 ÷ 120 = 3 soat
  • 07:00 + 3 soat = 10:00 — uchrashuv payti

Tekshirib koʻring

Matnni oʻqing, keyin hisoblang. Javobni bosib tekshiring.

1. Dilnoza uchrashuv vaqtini qanday topdi?

2. Avtobuslar soat nechada uchrashadi?

3. Uchrashuv joyi Dilnozaning shahridan qancha narida?