Ikki tarif, ikki chiziq

Story 50 of 100

Highlighted words are key vocabulary — tap one to see its translation. Colors show the part of speech:

Verb Adjective Adverb Expression

Operator ikkita yangi tarif eʼlon qildi va shahar reklama bilan toʻldi. Kattakon harflar bilan: «Daqiqasi atigi 100 soʻm!»

Bir qarashda ishonarli. Lekin bu — ikkita sondan faqat bittasi.

A tarif: abonent haqi 20 000 soʻm, daqiqasi 200 soʻm. B tarif: abonent haqi 50 000 soʻm, daqiqasi 100 soʻm.

Ikkalasi ham chiziqli funksiya: A: y = 200x + 20 000 va B: y = 100x + 50 000. Abonent haqi — boshlangʻich qiymat, daqiqa narxi esa qiyalik.

Jadval tuzsak, hammasi koʻrinadi.

100 daqiqada A 40 000, B 60 000 soʻm. 250 daqiqada A 70 000, B 75 000. 300 daqiqada ikkalasi ham 80 000. 400 daqiqada esa A 100 000, B 90 000 — endi B arzon.

Grafikda bu ikkita toʻgʻri chiziq. A pastroqdan boshlanadi, lekin tikroq koʻtariladi. B yuqoridan boshlanadi va yotiqroq boradi. Uch yuzinchi daqiqada ular kesishish nuqtasida uchrashadi. (Bunday nuqtani jadvalsiz, hisoblab topishni PM-52 darsida oʻrganamiz.)

Xulosa sodda. Kam gaplashadiganga A foydali — abonent haqi past. Koʻp gaplashadiganga B — har daqiqasi arzon. Uch yuz daqiqa atrofida esa farq yoʻq.

Shuning uchun reklamadagi katta harflarga emas, oʻz sarfingizga qarang. Oʻtgan oy necha daqiqa gaplashgansiz? Shu sonni ikkala formulaga qoʻying va taqqoslang. Besh daqiqalik hisob bir yillik ortiqcha toʻlovdan saqlaydi.

Matndagi atamalar

Kartani bosing — taʼrifi chiqadi.

tarif
bir birlik xizmatning narxi
abonent haqi
foydalanmasa ham har oy toʻlanadigan pul
chiziqli funksiya
grafigi toʻgʻri chiziq boʻladigan funksiya
boshlangʻich qiymat
x = 0 dagi qiymat
qiyalik
chiziqning tikligi, har birlikdagi oʻzgarish
toʻgʻri chiziq
egilmagan chiziq
kesishish nuqtasi
ikki chiziq uchrashgan joy
sarf
bir oyda sarflangan miqdor

Qoida va formulalar

Matnda ishlatilgan matematik qoida.

b — boshida qancha, k — har birlik uchun qancha

Tarifni oʻqishning butun siri shu ikki sonda. Kam foydalanadiganga past b, koʻp foydalanadiganga kichik k foydali.

  • A: y = 200x + 20 000 → 250 daqiqa: 50 000 + 20 000 = 70 000
  • B: y = 100x + 50 000 → 250 daqiqa: 25 000 + 50 000 = 75 000

Tekshirib koʻring

Matnni oʻqing, keyin hisoblang. Javobni bosib tekshiring.

1. Muallif nega «reklamadagi katta harflarga ishonmang» deydi?

2. 250 daqiqa gaplashadigan odam uchun qaysi tarif arzon?

3. 400 daqiqada qaysi tarif arzon va qancha farq bilan?