Kvadrat maydonning tomoni

Story 13 of 100

Highlighted words are key vocabulary — tap one to see its translation. Colors show the part of speech:

Verb Adjective Adverb Expression

Karim aka hovliga kvadrat shaklida supa qurmoqchi. Qogʻozda faqat bitta son bor edi: 81 m².

— Yuzasi maʼlum, — dedi u nabirasi Bekzodga, — lekin menga bu son bilan ish qilib boʻlmaydi. Men ip tortaman. Menga tomon kerak.

Bekzod daftarini ochdi. Maktabda darajani yaqinda oʻtishgan edi: tomon 9 boʻlsa, yuza 9 × 9 = 81 chiqadi. Endi savol teskari turardi. Bunday teskari amal kvadrat ildiz deb ataladi: √81 = 9.

— Toʻqqiz metr, — dedi Bekzod. — Tekshirsa ham boʻladi: 9 × 9 = 81.

Karim aka ipni tortdi va toʻrtta qoziqni qoqdi. Har bir tomon toʻqqiz metrdan chiqdi.

— Endi ikkinchi savol, — dedi u. — Atrofiga panjara olamiz. Necha metr kerak?

Bu perimetr edi: 4 × 9 = 36 metr.

Kechqurun qoʻshni Nodira opa ham keldi. Uning yeri kattaroq — 100 m². Bekzod hisoblab berdi: √100 = 10, demak tomoni 10 metr, panjara esa 40 metr.

— Yuza 19 metr kvadratga koʻpaydi, panjara esa atigi 4 metrga, — hayron boʻldi Nodira opa.

— Shunday boʻladi, — dedi Bekzod. — Ildiz sonni juda sekin oʻstiradi. Masalan, yuza toʻrt barobar katta boʻlsa, tomon faqat ikki barobar uzayadi: √100 = 10, lekin √400 = 20, yuza esa 100 dan 400 ga chiqib ketgan.

Karim aka kulib qoʻydi: «Men buni oʻttiz yildan beri bilaman, faqat nomini bilmasdim».

Matndagi atamalar

Kartani bosing — taʼrifi chiqadi.

kvadrat
toʻrt tomoni ham teng toʻrtburchak
daraja
bir sonni oʻziga qayta-qayta koʻpaytirish yozuvi
yuza
shakl ichidagi joy oʻlchovi
teskari amal
bajarilgan amalni bekor qiladigan amal
kvadrat ildiz
oʻziga koʻpaytirilganda berilgan sonni beradigan manfiy boʻlmagan son
tomon
koʻpburchakning bir cheti
perimetr
shakl chegarasining umumiy uzunligi

Qoida va formulalar

Matnda ishlatilgan matematik qoida.

Yuzadan tomonga — kvadrat ildiz

Kvadratning yuzasi tomonning oʻziga koʻpaytmasiga teng. Shuning uchun yuza berilgan boʻlsa, tomon uning kvadrat ildiziga teng boʻladi. Perimetr esa tomonning toʻrt barobari.

  • √81 = 9 m (tomon)
  • 4 × 9 = 36 m (perimetr — atrofdagi panjara uzunligi)

Tekshirib koʻring

Matnni oʻqing, keyin hisoblang. Javobni bosib tekshiring.

1. Ustaga loyihadagi qaysi son yetarli boʻlmadi?

2. Yuzasi 81 m² boʻlgan kvadrat supaning tomoni necha metr?

3. Supaning atrofiga panjara tortilsa, necha metr panjara kerak?