Lift, qavatlar va yertoʻla

Story 10 of 100

Highlighted words are key vocabulary — tap one to see its translation. Colors show the part of speech:

Verb Adjective Adverb Expression

Bekzodlar yangi uyga koʻchib kelishdi. Liftga birinchi marta kirgan Dilnoza tugmalarga qaradi-yu, kulib yubordi: «Bu lift bizning matematika daftarimizga oʻxshaydi!»

Tugmalar ustma-ust turardi: 9, 8, 7 … 2, 1, keyin 0, undan pastda esa −1 va −2. Nol — yer sathi, koʻchaga chiqadigan eshik. Undan yuqorisi musbat sonlar, pastdagi ikki qavat esa manfiy sonlar bilan belgilangan. Butun lift tik turgan son oʻqi edi.

Bekzod uchinchi qavatda yashaydi. U velosipedini ikkinchi yertoʻladagi omborxonada qoldirgan edi. Liftga chiqib, besh qavat pastga tushdi: 3 − 5 = −2. Eshik ochilganda chiroq xira, havo salqin edi — velosiped joyida turardi.

«Qara, — dedi Bekzod telefonidagi hisobni koʻrsatib, — nolgacha uchta qadam bor edi, menda esa beshta qadam. Ikkitasi ortdi va oʻsha ikkitasi meni noldan pastga olib tushdi.» Bu yerda ishora yoʻnalishni aytardi, qadamlar soni esa masofani.

Keyin ikkalasi Dilnozaning uyiga chiqishdi. U beshinchi qavatda yashaydi, demak yertoʻladan yetti qavat yuqoriga: −2 + 7 = 5. Bu safar musbat qadamlar koʻp edi, shuning uchun yigʻindi ham musbat chiqdi.

«Demak, — dedi Dilnoza liftdan chiqarkan, — pastga tushish ayirma, yuqoriga chiqish qoʻshish. Faqat 3 va −3 ni adashtirmaslik kerak: ular qarama-qarshi sonlar, biri uchinchi qavat, ikkinchisi esa — agar bu uyda boʻlganda — uchinchi yertoʻla.»

Shu kuni lift ikkalasiga bir soatlik darsdan koʻra koʻproq narsa oʻrgatdi.

Matndagi atamalar

Kartani bosing — taʼrifi chiqadi.

musbat son
noldan katta son
manfiy son
noldan kichik son
son oʻqi
sonlar tartib bilan joylashgan chiziq
ishora
sonning oldidagi + yoki − belgisi
yigʻindi
qoʻshish natijasi
ayirma
ayirish natijasi
qarama-qarshi sonlar
noldan bir xil uzoqlikdagi, ishorasi teskari sonlar

Qoida va formulalar

Matnda ishlatilgan matematik qoida.

Yuqoriga — qoʻshish, pastga — ayirish

Yer sathini nol deb olsak, har bir qavat son oʻqidagi bir qadamga aylanadi. Yuqoriga chiqish musbat son qoʻshish, pastga tushish esa ayirish demakdir.

  • 3 − 5 = −2 (uchinchi qavatdan besh qavat pastga)
  • −2 + 7 = 5 (ikkinchi yertoʻladan yetti qavat yuqoriga)

Tekshirib koʻring

Matnni oʻqing, keyin hisoblang. Javobni bosib tekshiring.

1. Bekzod nima uchun yertoʻlaga tushdi?

2. Bekzod uchinchi qavatdan besh qavat pastga tushdi. Qaysi qavatga keldi?

3. Ikkinchi yertoʻladan yetti qavat yuqoriga koʻtarilsa, lift qaysi qavatda toʻxtaydi?