Omborni tartibga solish

Story 32 of 100

Highlighted words are key vocabulary — tap one to see its translation. Colors show the part of speech:

Verb Adjective Adverb Expression

Karim akaning omborida un ikki xil idishda saqlanadi: quti va qop. Har bir idishning ogʻirligi harf bilan belgilangan. Bitta qutida a kilogramm, bitta qopda b kilogramm.

Shanba kuni yangi yordamchi Sanjar hisob yuritdi. Ertalab omborga 5 quti va 3 qop keldi. Tushda 2 quti va 1 qop sotildi. Kechqurun yana 4 quti keltirildi.

Sanjar daftariga shunday yozdi: «5 + 3 − 2 − 1 + 4 = 9». Karim aka daftarga qaradi va kuldi.

— Toʻqqizta nima? Quti sonini qop soni bilan qoʻshib yubording. Ular har xil narsa — bittasi oʻn besh kilo, ikkinchisi ellik.

Karim aka roʻyxatni qaytadan yozdi, har bir sonning yoniga oʻz harfini qoʻyib: 5a + 3b − 2a − b + 4a. Sotilgani minus bilan yozildi, chunki ishora hadning oʻziga tegishli.

— Endi oʻxshash hadlarni yigʻamiz, — dedi u. — Qutilar: 5 − 2 + 4 = 7. Qoplar: 3 − 1 = 2.

Uzun roʻyxat qisqa yozuvga aylandi: 7a + 2b. Bu ixchamlash deyilarkan.

— Quti oʻn besh kilo, qop ellik kilo, — dedi Karim aka. — Endi hisobla.

Sanjar oʻrniga qoʻydi: 7 × 15 = 105 va 2 × 50 = 100. Omborda 205 kilogramm un bor edi.

— Bir narsani esda tut, — dedi Karim aka eshikni yopayotib. — Qoʻshishdan oldin nimani qoʻshayotganingga qara. Ombor ham, daftar ham shu qoidada turadi.

Matndagi atamalar

Kartani bosing — taʼrifi chiqadi.

harf
sonning oʻrnida turuvchi nom
har xil narsa
har xil oʻlcham yoki turdagi narsalar
ishora
hadning plyus yoki minusi
oʻxshash hadlar
harf qismi bir xil boʻlgan hadlar
ixchamlash
oʻxshash hadlarni qoʻshib yozuvni qisqartirish
oʻrniga qoʻydi
harf oʻrniga son yozish

Qoida va formulalar

Matnda ishlatilgan matematik qoida.

Oʻxshash hadlar — harf qismi bir xil hadlar

Ularni qoʻshganda koeffitsientlar qoʻshiladi, harf qismi oʻzgarmaydi. Har xil harfli hadlarni birga qoʻshib boʻlmaydi — quti bilan qopni qoʻshgandek.

  • 5a + 3b − 2a − b + 4a = 7a + 2b
  • a = 15, b = 50 → 7 × 15 + 2 × 50 = 205 kg

Tekshirib koʻring

Matnni oʻqing, keyin hisoblang. Javobni bosib tekshiring.

1. Sanjar nima uchun xato qildi deb oʻyladi?

2. 5 quti, 3 qop, minus 2 quti, minus 1 qop, plyus 4 quti — ixchamlansa nima chiqadi?

3. Quti 15 kg, qop 50 kg boʻlsa, omborda necha kilogramm un qoldi?