Har yili yozda Nil daryosi toshardi. Suv qaytganda dalalar unumdor loy bilan qoplanar, lekin chegara belgilari yoʻqolib ketardi. Kimning yeri qayerda tugashini hech kim bilmasdi.
Shuning uchun Misrda alohida kasb bor edi. Yunonlar bu odamlarni arqon tortuvchilar deb atashgan. Ularning butun asbobi — bitta uzun arqon.
Arqonda teng masofada tugunlar bogʻlangan boʻlardi, ikki uchi esa bir-biriga ulanib halqa hosil qilardi. Yopiq halqada oʻn ikkita tugun oʻn ikkita teng boʻlak beradi.
Uch kishi halqani ushlaydi. Birinchisi 3 boʻlakni, ikkinchisi 4 boʻlakni, uchinchisi 5 boʻlakni oladi va arqonni tarang tortadi. 3 + 4 + 5 = 12 — hamma boʻlak ishlatildi.
Natijada hosil boʻlgan uchburchakning eng katta burchagi aynan 90° — toʻgʻri burchak boʻladi. Dala chegarasini shu burchakdan boshlash mumkin.
Nega ishonch bilan aytamiz? Sonlar tekshiradi: 32 + 42 = 9 + 16 = 25, va 52 ham 25. Ikkala katetning kvadratlari yigʻindisi gipotenuzaning kvadratiga teng.
Bu yerda bitta halollik kerak. Misrliklar aynan shu arqonni ishlatgani haqida yozma dalil topilmagan — bu koʻproq rivoyat. Aniq bilinadigani boshqacha: bobilliklar Pifagor uchliklarini undan ham ming yil oldin bilishgan — sopol lavhalarda ularning roʻyxati saqlangan.
Pifagorning oʻzi bu tenglikni kashf qilmagan. U undan ancha muhimroq narsani qoldirgan: isbotni — yaʼni tenglik hamma toʻgʻri burchakli uchburchakda ishlashining sababini.
Arqon esa hamon ishlaydi. Bugungi quruvchi ham devor burchagini xuddi shunday tekshiradi: 3 metr, 4 metr, 5 metr.