Uyning tomi

Story 63 of 100

Highlighted words are key vocabulary — tap one to see its translation. Colors show the part of speech:

Verb Adjective Adverb Expression

Karim aka hovlida yogʻoch tayyorlayapti. Bekzod unga yordamlashgani kelgan.

Usta ikkita uzun yogʻochni yonma-yon qoʻydi va bir xil uzunlikda kesdi.

«Nega ikkalasi ham teng boʻlishi kerak?» — soʻradi Bekzod.

«Chunki tom qiyshiq boʻlmasligi kerak», — dedi Karim aka. «Ikki yon tomon teng boʻlsa, uchburchak teng yonli boʻladi. Unda ikki tomonga bir xil qiyalik tushadi.»

Yogʻochlarni koʻtarib, uchida tutashtirdi. Pastda ular gorizontal asosga tayanardi. Usta transportir bilan oʻlchadi: har bir yogʻoch gorizontal bilan 40° hosil qilgan.

«Endi uchidagi burchakni oʻlchayman», — dedi u va narvonga qoʻl uzatdi.

«Shart emas», — dedi Bekzod. «Oʻlchamasdan ham aytaman.»

U yerga chizib koʻrsatdi. Yon tomonlar teng, demak asosdagi burchaklar ham teng: ikkalasi ham 40°. Uchala burchakning yigʻindisi esa har doim 180°.

40 + 40 = 80, keyin 180 − 80 = 100°.

Karim aka narvondan tushdi, transportirni qoʻydi va kuldi: «Roppa-rosa yuz. Demak endi men sendan soʻrayman.»

Qoʻshni Nodira opa tikroq tom soʻragan edi — yogʻochlar 55° ostida. Bekzod darrov hisobladi: 55 + 55 = 110, 180 − 110 = 70°.

«Uchidagi burchak kichraydi, tom esa qiyalikni oshiradi», — dedi u. «Qor koʻp joyda shunday qilishadi: qor tikroq tomda turmaydi.»

Peshtoqning tepasiga usta kichkina naqshli uchburchak oʻrnatdi. Uning uchala tomoni ham teng edi — teng tomonli uchburchak. Bunday shaklda hisob ham qisqa: 180 ÷ 3 = 60°, uchala burchak ham.

«Sen bugun bitta ham yogʻoch koʻtarmading», — dedi Karim aka ketayotib, «lekin hisob bilan menga bir soat vaqt tejab berding.»

Matndagi atamalar

Kartani bosing — taʼrifi chiqadi.

yon tomon
teng yonli uchburchakda teng boʻlgan tomonlardan biri
teng yonli
ikki tomoni teng boʻlgan uchburchak
asos
teng yonli uchburchakning uchinchi, teng boʻlmagan tomoni
transportir
burchak oʻlchaydigan yarim doira shaklidagi asbob
uchidagi burchak
ikki yon tomon orasidagi burchak
asosdagi burchaklar
asosga tegib turgan ikki burchak
burchak
umumiy boshlangʻich nuqtali ikki nur hosil qilgan shakl
yigʻindisi
qoʻshish natijasi
qiyalik
yerga nisbatan qiya turgan holat
teng tomonli
uchala tomoni teng boʻlgan uchburchak
hisob bilan
oʻlchov asbobisiz, hisob yoʻli bilan

Qoida va formulalar

Matnda ishlatilgan matematik qoida.

teng yonli uchburchak: asosdagi burchaklar teng

Ikki yon tomon teng boʻlsa, asosdagi ikki burchak ham teng boʻladi. Shuning uchun bitta burchak bilinsa, qolgan ikkitasi hisoblab topiladi.

  • yogʻochlar gorizontal bilan 40°: 180 − 40 − 40 = 100°
  • tikroq tom, 55°: 55 + 55 = 110, 180 − 110 = 70°
  • peshtoqdagi teng tomonli uchburchak: 180 ÷ 3 = 60°

Tekshirib koʻring

Matnni oʻqing, keyin hisoblang. Javobni bosib tekshiring.

1. Karim aka nega ikki yogʻochni bir xil uzunlikda kesdi?

2. Yogʻochlar gorizontal bilan 40° burchak hosil qilgan boʻlsa, tomning uchidagi burchak necha gradus?

3. Qoʻshni tikroq tom soʻradi — yogʻochlar 55° ostida. Uchidagi burchak qanday oʻzgaradi?