Poyezd derazasidan — relslar qayerda tutashadi?

Story 60 of 100

Highlighted words are key vocabulary — tap one to see its translation. Colors show the part of speech:

Verb Adjective Adverb Expression

Bekzod birinchi marta poyezdda ketyapti. U deraza yonidagi joyni oldi va tashqariga qaradi.

Relslar oldinga choʻzilgan. Uzoqda ular bir-biriga yaqinlashib, gorizontda tutashib ketgandek koʻrinardi.

«Amaki, relslar u yerda birlashadimi?» — soʻradi u.

Karim amaki kuldi: «Birlashsa poyezd agʻdarilib ketardi. Ular parallel — orasidagi masofa hamma joyda bir xil. Uzoqdagi narsa kichik koʻrinadi, xolos.»

Bekzod pastga qaradi. Relslar tagida yogʻoch shpallar yotardi, har biri relslarni kesib oʻtardi. Har bir shpal — bitta kesuvchi.

Shpallar relslarga perpendikulyar yotqizilgandi, shuning uchun hosil boʻlgan burchaklarning hammasi 90° edi.

Bekat yaqinida esa boshqa manzara chiqdi: qiya tayanch relslarni graduslab kesib oʻtardi. Amaki uni 65° deb chamaladi.

«Ikkinchi relsdagi burchak-chi?» — soʻradi Bekzod.

«Oʻsha yerda ikkita javob bor», — dedi amaki. Mos burchak yana 65°, chunki relslar parallel. Uning yonidagi, relslar orasidagi bir tomonli ichki burchak esa 180 − 65 = 115°.

Bekzod daftariga chizib koʻrdi. Ikki rels orasidagi ichki sohada toʻrtta burchak bor edi. Haqiqatan ham sakkizta burchak hosil boʻlgan, lekin ularning faqat ikkita qiymati bor edi: 65° va 115°.

«Bitta oʻlchov — butun chizma», — dedi u. Amaki bosh irgʻadi: «Quruvchilar ham shunday ishlaydi. Agar almashinuvchi ichki burchaklar teng chiqmasa, demak relslar kesishib ketyapti — va buni darhol tuzatish kerak.»

Matndagi atamalar

Kartani bosing — taʼrifi chiqadi.

parallel
hech qachon kesishmaydigan chiziqlar
kesuvchi
ikkala chiziqni ham kesib oʻtuvchi uchinchi chiziq
perpendikulyar
90° ostida kesishuvchi
gradus
burchak oʻlchov birligi
Mos burchak
ikkala kesishishda bir xil oʻrinda turgan teng burchaklar
bir tomonli ichki burchak
chiziqlar orasida, kesuvchining bir tomonida; yigʻindisi 180°
ichki soha
ikki parallel chiziq orasidagi qism
burchak
umumiy boshlangʻich nuqtali ikki nur
almashinuvchi ichki burchaklar
chiziqlar orasida, kesuvchining har xil tomonlarida; teng
kesishib
ikki chiziqning umumiy nuqtasi

Qoida va formulalar

Matnda ishlatilgan matematik qoida.

parallel + kesuvchi: mos va almashinuvchi — teng, bir tomonli — 180°

Ikki parallel chiziqni kesuvchi kesib oʻtganda sakkizta burchak hosil boʻladi, lekin ularning bor-yoʻgʻi ikkita qiymati boʻladi.

  • tayanch relslar bilan 65° burchak hosil qildi
  • bir tomonli ichki burchak: 180 − 65 = 115°
  • ikkinchi relsdagi mos burchak: yana 65°
  • shpal relsga perpendikulyar: toʻrttala burchak ham 90°

Tekshirib koʻring

Matnni oʻqing, keyin hisoblang. Javobni bosib tekshiring.

1. Nega relslar uzoqda tutashgandek koʻrinadi?

2. Tayanch relslar bilan 65° burchak hosil qilgan boʻlsa, bir tomonli ichki burchak necha gradus?

3. Shpal relsga perpendikulyar yotqizilgan boʻlsa, u hosil qilgan burchaklar qanday boʻladi?