Vokzaldagi jadvalga qaraysiz: joʻnash 08:00, birinchi bekatga yetib borish 10:00. Yonida masofa yozilgan: 180 kilometr. Shu ikki maʼlumot bilan poyezd haqida ancha koʻp narsani bilib olsa boʻladi.
Avval vaqtni topamiz — bu shunchaki ikki soatning ayirmasi: 10:00 − 08:00 = 2 soat.
Endi formulani ishga solamiz: S = v · t. Bizda yoʻl va vaqt bor, tezlik esa nomaʼlum. Demak teskari amal kerak: v = 180 ÷ 2 = 90 km/soat.
Jadvalda yana bir qator bor: poyezd birinchi bekatda 15 daqiqa turadi va 10:15 da joʻnaydi. Keyingi bekatgacha 270 kilometr.
Poyezd oʻsha tezlikda yursa, bu yoʻl qancha vaqt oladi? Endi masofa va tezlik maʼlum: t = 270 ÷ 90 = 3 soat. Demak poyezd 13:15 da yetib boradi — va jadvalda ham aynan shunday yozilgan.
Bir narsaga eʼtibor bering: birliklar mos kelishi shart. Tezlik km/soatda boʻlsa, vaqt ham soatda boʻlishi kerak. Toʻxtash 15 daqiqa edi — uni yoʻl vaqtiga qoʻshib yubormaymiz, chunki oʻsha paytda poyezd qimirlamagan.
Butun yoʻlni sanasak: 180 + 270 = 450 kilometr, harakatdagi vaqt 2 + 3 = 5 soat. 450 ÷ 5 = 90 km/soat — oʻrtacha tezlik ham oʻsha chiqdi, chunki poyezd tezligini oʻzgartirmadi.
Jadval — bu shunchaki sonlar roʻyxati emas. Uni oʻqishni bilsangiz, u sizga poyezdning qayerda ekanini istalgan daqiqada aytib beradi.