Registon maydonidagi gumbazga odamlar odatda shunchaki qarab turishadi. Chiroyli, deyishadi. Lekin unga boshqacha koʻz bilan ham qarash mumkin.
Gumbazning ustidagi naqshga diqqat bilan qarang. Uning oʻrtasida sakkiz nurli yulduz turadi. Sakkizta nur bir xil, sakkizta oraliq ham bir xil.
Endi shu yulduzni xayolan burib koʻring. Qancha bursangiz, u yana oʻzidek boʻlib qoladi? Toʻliq bir aylanish 360 gradus, va yulduz shu davomida sakkiz marta oʻzini takrorlaydi. Demak burchak 360 ÷ 8 = 45 gradus. Bu — naqshning burilish simmetriyasi.
Shu yerda eng qizigʻi boshlanadi.
Bu naqshni chizgan naqqosh uni sakkiz marta chizmagan. U faqat bitta boʻlakni chizgan, qolgan yettitasi esa oʻsha boʻlakning burilishi. Ish sakkiz barobar kamaygan — va aynan shuning uchun naqshning hamma qismi bir-biriga shunchalik aniq oʻxshaydi. Qoʻl bilan sakkiz marta chizilganida ular biroz farq qilardi.
Devor boʻylab ketgan hoshiyada esa boshqa qoida ishlaydi. U yerda naqsh burilmaydi — koʻchiriladi. Bitta boʻlak olinadi va yonma-yon takrorlanadi. Agar boʻlak 25 santimetr boʻlsa, uch metrlik hoshiyaga u 300 ÷ 25 = 12 marta tushadi.
Va nihoyat, ayvon peshtoqidagi katta naqsh oʻrtasidan tik chiziq oʻtkazsangiz, chap tomon oʻng tomonning aksi ekanini koʻrasiz. Bu — simmetriya oʻqi.
Uchta oddiy harakat: burish, koʻchirish, aks ettirish. Olti yuz yil oldin ishlagan ustalar bu soʻzlarni bizdek aytmagan boʻlishi mumkin. Lekin ular bu qoidalarni bizdan yaxshiroq bilgan.