Soat millari orasidagi burchak

Story 58 of 100

Highlighted words are key vocabulary — tap one to see its translation. Colors show the part of speech:

Verb Adjective Adverb Expression

Sinfda devor soati chiqillab turardi. Bekzod unga qarab qoldi.

«Hozir uch boʻldi», — dedi u. — «Millar orasidagi burchak aniq toʻqson.»

Nodira opa boshini qimirlatdi. Ikkala mil ham soatning markazidan chiqadi — demak oʻsha markaz burchakning uchi, millar esa uning tomonlari.

Soatda 12 ta boʻlim bor, toʻla burchak esa 360 gradus. Demak bitta boʻlim 360 ÷ 12 = 30°. Soat 3:00 da millar orasida uchta boʻlim bor: 3 × 30 = 90° — toʻgʻri burchak.

«Endi jumboq», — dedi u. — «Soat 3:30 boʻlsa-chi?»

Sherbek darrov javob berdi: «Yana toʻqson. Daqiqa mili pastga tushdi, soat mili esa uchda turibdi.»

«Soat mili turibdimi?» — soʻradi Nodira opa.

Sinf jimib qoldi. Soat mili bir joyda turmaydi — u ham asta suriladi. Yarim soatda u 3 bilan 4 ning oʻrtasiga yetadi, yaʼni yana 15° yuradi.

Bekzod hisoblay boshladi. Daqiqa mili 6 raqamida: 6 × 30 = 180°. Soat mili esa 90 + 15 = 105°. Millar orasidagi burchak — ularning farqi: 180 − 105 = 75°.

«Yetmish besh!» — dedi u. Bu 90 dan kichik, demak oʻtkir burchak, oʻtmas emas.

Nodira opa transportirni koʻtardi: «Oʻlchab koʻrsak ham shu chiqadi. Lekin hisob bilan topgan aniqroq — chunki chizmada qoʻl qaltiraydi, sonda esa qaltiramaydi.»

Uyga vazifa oddiy edi: soat 6:00 da millar orasida nechta boʻlim bor va u qanday yoyiq burchak ekanini tushuntirish.

Matndagi atamalar

Kartani bosing — taʼrifi chiqadi.

burchak
umumiy boshlangʻich nuqtali ikki nur
uch
nurlar chiqqan nuqta
tomon
uchdan chiqqan nurlardan biri
toʻla burchak
toʻliq aylanish, 360° li burchak
gradus
burchak oʻlchov birligi, aylananing 360 dan biri
toʻgʻri burchak
aniq 90° li burchak
oʻtkir burchak
90° dan kichik burchak
oʻtmas
90° bilan 180° orasidagi burchak
transportir
burchak oʻlchaydigan asbob
yoyiq burchak
180° li burchak

Qoida va formulalar

Matnda ishlatilgan matematik qoida.

daqiqa mili — daqiqasiga 6°, soat mili — daqiqasiga 0,5°

Toʻla burchak 360°. Daqiqa mili uni 60 daqiqada aylanadi, soat mili esa 12 soatda — shuning uchun soat mili ancha sekin, lekin hech qachon toʻxtamaydi.

  • siferblatdagi bir boʻlim: 360 ÷ 12 = 30°
  • 3:00 — soat mili 90°, daqiqa mili 0°, orasi 90°
  • 3:30 — soat mili 90 + 15 = 105°, daqiqa mili 180°, orasi 75°

Tekshirib koʻring

Matnni oʻqing, keyin hisoblang. Javobni bosib tekshiring.

1. Nega soat 3:30 da millar orasidagi burchak 90° emas?

2. Soat 3:30 da millar orasidagi burchak necha gradus?

3. Soat aynan 6:00 boʻlganda millar orasidagi burchak qanday nomlanadi?