Uch aka-uka va pul

Story 86 of 100

Highlighted words are key vocabulary — tap one to see its translation. Colors show the part of speech:

Verb Adjective Adverb Expression

Karim aka bogʻidagi olmalarni yigʻish uchun uch jiyanini chaqirdi: Bekzod, Sherbek va Jasur. Ish tugagach, u stol ustiga 230 000 soʻm qoʻydi.

«Bu — hammangizning haqingiz. Kim qancha ishlagan boʻlsa, oʻshanga yarasha taqsimlang», dedi u va uyga kirib ketdi.

Uch aka-uka bir-biriga qaradi. Muammo shu ediki, hech kim soatni yozib bormagan edi.

«Men aniq bilaman, sendan ikki marta koʻp ishladim», dedi Sherbek Bekzodga.

«Men esa sendan uch soat koʻp turdim», dedi Jasur ham Bekzodga.

«Hammamiz birga 23 soat ishladik — buni Karim aka aytdi», dedi Bekzod.

Jasur daftar oldi. «Uchta nomaʼlum bor, lekin uchta harf yozish shart emas. Qaranglar: Sherbekning ham, mening ham soatim Bekzodga qarab aytilgan».

Shuning uchun ular Bekzodning soatlarini x deb olishdi. Bu — eng kichik miqdor, va qolgan ikkovi undan bogʻlanish orqali chiqadi.

Jasur daftarga jadval chizdi. Bekzod — x. Sherbek — 2x. Jasur — x + 3. Uchala ifodada ham bitta harf ishlatilgani muhim edi.

Endi tenglama oʻzi koʻrindi: x + 2x + (x + 3) = 23.

Qavsni ochib, oʻxshash hadlarni yigʻdilar: 4x + 3 = 23. Keyin 4x = 20, demak x = 5. Javob butun son chiqqani ham nomaʼlum toʻgʻri tanlanganini koʻrsatib turardi.

Bekzod 5 soat, Sherbek 2 × 5 = 10 soat, Jasur 5 + 3 = 8 soat ishlagan ekan.

Tekshirish darrov qilindi: 5 + 10 + 8 = 23 ✓ Sherbek Bekzoddan roppa-rosa ikki marta koʻp ✓ Jasur uch soat koʻp ✓

Endi pul. Bir soatning haqi: 230 000 ÷ 23 = 10 000 soʻm — bu hamma uchun bir xil birlik qiymat. Demak Bekzod 50 000, Sherbek 100 000, Jasur 80 000 soʻm oladi.

Sherbek yana bir bor yigʻindini chiqarib koʻrdi: 50 000 + 100 000 + 80 000 = 230 000 ✓

«Bir soat bahslashgan boʻlardik», dedi u. «Bitta harf yetti daqiqada hal qildi».

Matndagi atamalar

Kartani bosing — taʼrifi chiqadi.

haq
bajarilgan ish uchun toʻlanadigan pul
taqsimlan
butunni ulushlarga ajratish
nomaʼlum
topilishi kerak boʻlgan miqdor
bogʻlanish
miqdorlarni bir-biriga ulovchi shart
jadval
maʼlumotni qator va ustunlarga joylash
ifoda
harf va sonlardan tuzilgan yozuv
tenglama
ikki ifodaning tengligi
Qavsni ochib
koʻpaytuvchini qavs ichiga tarqatish
oʻxshash hadlar
bir xil harfli hadlarni birlashtirish
butun son
kasrsiz, toʻliq son
Tekshirish
javobni masala shartlariga qaytarib qoʻyish
birlik qiymat
bir birlikka toʻgʻri keladigan miqdor
yigʻindi
qoʻshish amalining natijasi

Qoida va formulalar

Matnda ishlatilgan matematik qoida.

x = qolganlari oʻzi orqali oʻlchanadigan miqdor

Nomaʼlumni tanlash qoidasi. Boshqa miqdorlar kimga qarab taʼriflangan boʻlsa, oʻsha x boʻladi — odatda eng kichigi.

  • Bekzod — x; Sherbek — 2x; Jasur — x + 3
  • x + 2x + (x + 3) = 23 → 4x = 20 → x = 5
  • 5 + 10 + 8 = 23 ✓

Tekshirib koʻring

Matnni oʻqing, keyin hisoblang. Javobni bosib tekshiring.

1. Nega aka-ukalar Bekzodning soatlarini x deb olishdi?

2. Sherbek necha soat ishlagan?

3. Jasur qancha pul oldi?