Uch doʻst va bir savat olma

Story 27 of 100

Highlighted words are key vocabulary — tap one to see its translation. Colors show the part of speech:

Verb Adjective Adverb Expression

Bozorda katta savat olma turardi. Uni bittalab olish qimmat edi, shuning uchun Afsona, Jasur va Sherbek birga sotib olishga kelishdi.

Savat 60 000 soʻm turdi. Har kim boricha pul qoʻshdi: Afsona 12 000, Jasur 18 000, Sherbek esa 30 000 soʻm.

Savatda 120 ta olma bor edi. Uyga qaytishayotib Jasur taklif qildi:

— Uchga boʻlamiz, har birimizga 40 tadan.

Sherbek toʻxtadi. U ikki barobar koʻp pul toʻlagan, lekin bir xil olma olishi kerakmi?

Afsona daftar chiqardi. Pullarning nisbati 12 000 : 18 000 : 30 000 ekan. Uchalasini 6000 ga qisqartirgach, sodda koʻrinish chiqdi: 2 : 3 : 5.

— Demak qismlar soni oʻnta, har biri teng qism, — dedi Afsona. — 120 ÷ 10 = 12, yaʼni bitta qism oʻn ikkita olma.

Shundan keyin hisob oson boʻldi: Afsonaga 24 ta, Jasurga 36 ta, Sherbekka 60 ta.

Ular olmalarni sanab chiqishdi — roppa-rosa 120 ta: nazorat mos keldi. Adolatli boʻlish degani teng boʻlish emas ekan: har kim qancha qoʻshgan boʻlsa, shuncha oladi.

Matndagi atamalar

Kartani bosing — taʼrifi chiqadi.

nisbat
ikki yoki undan koʻp miqdor orasidagi munosabat
qisqartir
nisbatdagi sonlarni bir xil songa boʻlish
sodda koʻrinish
toʻliq qisqartirilgan nisbat
qismlar soni
nisbatdagi sonlar yigʻindisi
qism
nisbatdagi bitta teng boʻlak
nazorat
qismlar yigʻindisi butunga teng ekanini sinash
Adolatli boʻlish
hissaga qarab taqsimlash

Qoida va formulalar

Matnda ishlatilgan matematik qoida.

Miqdorni nisbatda boʻlish — «bir qism» usuli

Avval nisbatdagi sonlarni qoʻshib qismlar sonini topamiz, keyin miqdorni shunga boʻlib bitta qismni aniqlaymiz, oxirida har birini oʻz soniga koʻpaytiramiz.

  • 12 : 18 : 30 = 2 : 3 : 5 (hammasini 6 ga qisqartirdik)
  • 2 + 3 + 5 = 10; 120 ÷ 10 = 12; 24, 36 va 60 ta olma

Tekshirib koʻring

Matnni oʻqing, keyin hisoblang. Javobni bosib tekshiring.

1. Nima uchun olmani teng boʻlish adolatli boʻlmadi?

2. 12 000 : 18 000 : 30 000 nisbati sodda koʻrinishda qanday boʻladi?

3. 120 ta olma 2:3:5 nisbatda boʻlinsa, Sherbekka nechta tegadi?