X kim? — sinfdagi topishmoq

Story 29 of 100

Highlighted words are key vocabulary — tap one to see its translation. Colors show the part of speech:

Verb Adjective Adverb Expression

Nodira opa doskaga bitta harf yozdi va sinfga qaradi.

— Bugun bizda sirli son bor, — dedi u. — Uning nomi n. Kim topsa, uy vazifasidan ozod.

Sinf jonlandi. Sherbek qoʻl koʻtardi:

— Bu qanaqasi? Harf-ku, son emas.

— Toʻgʻri, — dedi Nodira opa. — Harf sonning oʻrnida turibdi. Biz uni hali bilmaymiz, shuning uchun unga nom berdik. Bunday songa nomaʼlum deyiladi. Agar u har safar boshqacha boʻlsa, oʻzgaruvchi deyiladi.

— Birinchi maslahat, — davom etdi u. — n — sinfimizdagi partalar soni. Har partada ikki kishidan oʻtiramiz. Sinfdagi oʻquvchilar sonini qanday yozamiz?

Afsona javob berdi:

— Har partada 2 tadan, partalar n ta. Demak 2n.

— Ana shu — ifoda, — dedi Nodira opa. — Endi ikkinchi maslahat: sinfimizda 24 oʻquvchi bor.

Jasur harf oʻrniga son qoʻyib sinab koʻrishni boshladi. n = 10 boʻlsa, 2 × 10 = 20 — kam. n = 11 boʻlsa, 22 — yana kam. n = 12 boʻlsa, 2 × 12 = 24

— Oʻn ikkita parta! — deb qichqirdi u.

— Barakalla, — dedi Nodira opa. — Topgan soning n ning qiymati boʻladi. — Endi eng muhim savol: nega harf kerak boʻldi?

Sinf jim qoldi. Afsona sekin javob berdi:

— Chunki javobni bilmasdan turib ham u haqda gapirish mumkin ekan.

Nodira opa jilmaydi. Algebra shu yerdan boshlanadi.

Matndagi atamalar

Kartani bosing — taʼrifi chiqadi.

Harf
sonning oʻrnida turuvchi nom
nomaʼlum
qiymati bitta, lekin bizga maʼlum boʻlmagan son
oʻzgaruvchi
qiymati oʻzgarib turadigan miqdor
ifoda
harf, son va amallardan tuzilgan yozuv
sinab koʻrish
mumkin boʻlgan qiymatlarni birma-bir tekshirish
qiymat
harf oʻrnida turgan aniq son
Algebra
sonlar oʻrniga harflar bilan ish koʻradigan matematika boʻlimi

Qoida va formulalar

Matnda ishlatilgan matematik qoida.

Harf — sonning oʻrnida turuvchi nom

Nomaʼlum sonni harf bilan belgilab, u haqidagi gapni yozuvga aylantiramiz. Keyin harf oʻrniga son qoʻyib sinab koʻrsak, qaysi qiymat toʻgʻri kelishi maʼlum boʻladi.

  • n — partalar soni; har partada 2 kishi → 2n oʻquvchi
  • n = 10 → 20; n = 12 → 24 ✓ (sinfda 24 oʻquvchi bor)

Tekshirib koʻring

Matnni oʻqing, keyin hisoblang. Javobni bosib tekshiring.

1. Nodira opa doskaga nima yozdi?

2. Har partada 2 kishi oʻtirsa, n ta partada nechta oʻquvchi boʻladi?

3. Sinfda 24 oʻquvchi bor. Unda partalar nechta?