Koreys tili, inception: Alfabet

Koreys tili alifbosi (한글 - Hangeul) va Padchim (받침) qoidalari

Koreys yozuvi Hangeul (한글) deb ataladi. U harflarni ketma-ket yozish emas, balki maʼlum bir boʻgʻinli bloklarga (kvadrat shaklida) birlashtirish asosida shakllanadi.

1. Koreys tili alifbosi (자모 - Jamo)

Hangeul jami 40 ta harfdan iborat: 21 ta unli va 19 ta undosh.

🔘 Unli harflar (모음 - 21 ta)

Unlilar asosiy (oddiy) unlilar va murakkab (qoʻsh) unlilarga boʻlinadi.

Asosiy unlilar (10 ta)

• 아 (a) / 어 (oʻ - kengroq 'o') / 오 (o - lablangan 'o') / 우 (u) / 으 (i - ruscha 'ы' kabi) / 이 (i)

• Yotlashtirilgan unlilar (oldiga 'y' tovushi qoʻshiladi):

  • 야 (ya) / 여 (yoʻ) / 요 (yo) / 유 (yu)

Murakkab va qoʻsh unlilar (디프통 - 11 ta)

• 애 (e) / 얘 (ye) / 에 (e) / 예 (ye) (Hozirgi zamonaviy koreys tilida 애 va 에 talaffuzda deyarli farq qilmaydi)

• 와 (wa) / 왜 (wae) / 외 (we) / 워 (woʻ) / 웨 (we) / 위 (wi) / 의 (iy / i / e - gapdagi oʻrniga qarab oʻzgaradi)

🔘 Undosh harflar (자음 - 19 ta)

Undoshlar oddiy, portlovchi (jarangli/jarangsiz) va qoʻsh undoshlarga boʻlinadi.

Oddiy va kuchli undoshlar (14 ta)

• ㄱ (g / k) — Gap boshida 'k', ikki unli oʻrtasida 'g' oʻqiladi.

• ㄴ (n)

• ㄷ (d / t) — Gap boshida 't', ikki unli oʻrtasida 'd' oʻqiladi.

• ㄹ (r / l) — Ikki unli oʻrtasida 'r', boʻgʻin oxirida 'l' oʻqiladi.

• ㅁ (m)

• ㅂ (b / p) — Gap boshida 'p', ikki unli oʻrtasida 'b' oʻqiladi.

• ㅅ (s / sh) — '이, 야, 여, 요, 유' unlilari oldida 'sh' boʻlib talaffuz qilinadi.

• ㅇ (ng / tovushsiz) — Boʻgʻin boshida kelsa oʻqilmaydi, faqat unlini talaffuz qilishga yordam beradi. Boʻgʻin pastida kelsa 'ng' tovushini beradi.

• ㅈ (j / ch) — Gap boshida 'ch', ikki unli oʻrtasida 'j' oʻqiladi.

• ㅊ (ch' - kuchli portlovchi ch)

• ㅋ (k' - kuchli portlovchi k)

• ㅌ (t' - kuchli portlovchi t)

• ㅍ (p' - kuchli portlovchi p)

• ㅎ (h) [1]

Qoʻsh undoshlar (쌍자음 - 5 ta)

Bular juda qisqa va qattiq talaffuz qilinadigan tovushlardir:

• ㄲ (kk) / ㄸ (tt) / ㅃ (pp) / ㅆ (ss) / ㅉ (tch)

2. Padchim nima? (받침 - Boʻgʻin ostidagi undosh)

Koreys tilida boʻgʻin har doim undosh va unli bilan boshlanadi. Boʻgʻinning eng pastki qismiga yoziladigan va uni yakunlaydigan undosh harf Padchim (받침) deb ataladi.

Masalan: 집 (uymat) soʻzida ㅈ = birinchi undosh, ㅣ = unli, ㅂ = padchim.

⚠️ Padchimning oʻqilish qoidalari (7 ta asosiy tovush)

Pastga yoziladigan harflar 19 ta boʻlsa ham, padchimda ular faqat 7 xil tovushdan birini beradi:

3. Murakkab va qoʻsh padchimlar (겹받침)

Baʼzida boʻgʻinning pastida ikkita harf birga keladi. Ulardan faqat bittasi oʻqiladi, ikkinchisi esa talaffuz qilinmaydi.

1️⃣ Chap tomondagi harf oʻqiladigan guruh (Asosiylari: ㄳ, ㄵ, ㄼ, ㄽ, ㄾ, ㅄ)

Orqasidan undosh harf kelsa, faqat birinchi harf talaffuz qilinadi.

• 앉다 ➡️ [안따] (an-tta - faqat ㄴ oʻqiladi)

• 값 ➡️ [갑] (gap - faqat ㅂ oʻqiladi, ㅅ oʻqilmaydi va t tovushiga aylanadi)

• 여덟 ➡️ [여덜] (yeodeol - faqat ㄹ oʻqiladi)

2️⃣ Oʻng tomondagi harf oʻqiladigan guruh (Asosiylari: ㄺ, ㄻ, ㄿ)

Orqasidan undosh kelsa, ikkinchi harf talaffuz qilinadi.

• 닭 (tovuq) ➡️ [닥] (dak - ㄹ tushib qoladi, ㄱ oʻqiladi)

• 젊다 (yosh) ➡️ [점따] (jeom-tta - ㄹ tushib qoladi, ㅁ oʻqiladi)

🔍 Kuchli fonetik qoida: Liavzon (연음법칙 - Tovushning koʻchishi)

Padchimdan keyin unli harf (yaʼni boshida tovushsiz ㅇ boʻlgan boʻgʻin) kelsa, padchimdagi undosh harf oʻzining asl tovushini saqlab, keyingi boʻgʻindagi ㅇ harfining oʻrniga koʻchib oʻtadi.

• 예문 1: 우리가 옷을 샀어요.

  • Yozilishi: 옷 + 을 ➡️ Oʻqilishi: [오슬] (os-eul emas, 'ㅅ' unli joyiga koʻchdi).

• 예문 2: 한국어 책이 있어요.

  • Yozilishi: 책 + 이 ➡️ Oʻqilishi: [채기] (chaek-i emas, [chegi] boʻlib tovush silliqlashadi).

• 예문 3: (Qoʻsh padchimda): 의자에 앉으세요.

  • Yozilishi: 앉 + 으세요 ➡️ Oʻqilishi: [안즈세요] (ㄴ joyida qoladi, ㅈ esa keyingi unliga oʻtadi).