Koreys tili, inception: Alfabet
한글, 받침
Koreys tili alifbosi (한글 - Hangeul) va Padchim (받침) qoidalari
Koreys yozuvi Hangeul (한글) deb ataladi. U harflarni ketma-ket yozish emas, balki maʼlum bir boʻgʻinli bloklarga (kvadrat shaklida) birlashtirish asosida shakllanadi.
1. Koreys tili alifbosi (자모 - Jamo)
Hangeul jami 40 ta harfdan iborat: 21 ta unli va 19 ta undosh.
🔘 Unli harflar (모음 - 21 ta)
Unlilar asosiy (oddiy) unlilar va murakkab (qoʻsh) unlilarga boʻlinadi.
Asosiy unlilar (10 ta)
아 (a) / 어 (oʻ - kengroq 'o') / 오 (o - lablangan 'o') / 우 (u) / 으 (i - ruscha 'ы' kabi) / 이 (i)
Yotlashtirilgan unlilar (oldiga 'y' tovushi qoʻshiladi):
야 (ya) / 여 (yoʻ) / 요 (yo) / 유 (yu)
Murakkab va qoʻsh unlilar (디프통 - 11 ta)
애 (e) / 얘 (ye) / 에 (e) / 예 (ye) (Hozirgi zamonaviy koreys tilida 애 va 에 talaffuzda deyarli farq qilmaydi)
와 (wa) / 왜 (wae) / 외 (we) / 워 (woʻ) / 웨 (we) / 위 (wi) / 의 (iy / i / e - gapdagi oʻrniga qarab oʻzgaradi)
🔘 Undosh harflar (자음 - 19 ta)
Undoshlar oddiy, portlovchi (jarangli/jarangsiz) va qoʻsh undoshlarga boʻlinadi.
Oddiy va kuchli undoshlar (14 ta)
ㄱ (g / k) — Gap boshida 'k', ikki unli oʻrtasida 'g' oʻqiladi.
ㄴ (n)
ㄷ (d / t) — Gap boshida 't', ikki unli oʻrtasida 'd' oʻqiladi.
ㄹ (r / l) — Ikki unli oʻrtasida 'r', boʻgʻin oxirida 'l' oʻqiladi.
ㅁ (m)
ㅂ (b / p) — Gap boshida 'p', ikki unli oʻrtasida 'b' oʻqiladi.
ㅅ (s / sh) — '이, 야, 여, 요, 유' unlilari oldida 'sh' boʻlib talaffuz qilinadi.
ㅇ (ng / tovushsiz) — Boʻgʻin boshida kelsa oʻqilmaydi, faqat unlini talaffuz qilishga yordam beradi. Boʻgʻin pastida kelsa 'ng' tovushini beradi.
ㅈ (j / ch) — Gap boshida 'ch', ikki unli oʻrtasida 'j' oʻqiladi.
ㅊ (ch' - kuchli portlovchi ch)
ㅋ (k' - kuchli portlovchi k)
ㅌ (t' - kuchli portlovchi t)
ㅍ (p' - kuchli portlovchi p)
ㅎ (h) [1]
Qoʻsh undoshlar (쌍자음 - 5 ta)
Bular juda qisqa va qattiq talaffuz qilinadigan tovushlardir:
ㄲ (kk) / ㄸ (tt) / ㅃ (pp) / ㅆ (ss) / ㅉ (tch)
2. Padchim nima? (받침 - Boʻgʻin ostidagi undosh)
Koreys tilida boʻgʻin har doim undosh va unli bilan boshlanadi. Boʻgʻinning eng pastki qismiga yoziladigan va uni yakunlaydigan undosh harf Padchim (받침) deb ataladi.
Masalan: 집 (uymat) soʻzida ㅈ = birinchi undosh, ㅣ = unli, ㅂ = padchim.
⚠️ Padchimning oʻqilish qoidalari (7 ta asosiy tovush)
Pastga yoziladigan harflar 19 ta boʻlsa ham, padchimda ular faqat 7 xil tovushdan birini beradi:
| Padchimdagi harflar [1, 2] | Talaffuz qilinadigan tovush | Misol (Yozilishi ➡️ Oʻqilishi) |
|---|---|---|
ㄱ, ㅋ, ㄲ | K | 국 (guk), 부엌 (buok), 밖 (bak) |
ㄴ | N | 문 (mun), 눈 (nun) |
ㄷ, ㅅ, ㅈ, ㅊ, ㅌ, ㅎ, ㅆ | T | 듣다 (deutta), 옷 (ot), 낮 (nat), 꽃 (kkot), 끝 (kkeut), 있다 (itta) |
ㄹ | L | 딸 (ttal), 발 (bal), 길 (gil) |
ㅁ | M | 몸 (mom), 방 안의 밤 (bam) |
ㅂ, ㅍ | P | 집 (jip), 앞 (ap) |
ㅇ | NG | 방 (bang), 공 (gong) |
3. Murakkab va qoʻsh padchimlar (겹받침)
Baʼzida boʻgʻinning pastida ikkita harf birga keladi. Ulardan faqat bittasi oʻqiladi, ikkinchisi esa talaffuz qilinmaydi.
1️⃣ Chap tomondagi harf oʻqiladigan guruh (Asosiylari: ㄳ, ㄵ, ㄼ, ㄽ, ㄾ, ㅄ)
Orqasidan undosh harf kelsa, faqat birinchi harf talaffuz qilinadi.
앉다 ➡️ [안따] (an-tta - faqat ㄴ oʻqiladi)
값 ➡️ [갑] (gap - faqat ㅂ oʻqiladi, ㅅ oʻqilmaydi va t tovushiga aylanadi)
여덟 ➡️ [여덜] (yeodeol - faqat ㄹ oʻqiladi)
2️⃣ Oʻng tomondagi harf oʻqiladigan guruh (Asosiylari: ㄺ, ㄻ, ㄿ)
Orqasidan undosh kelsa, ikkinchi harf talaffuz qilinadi.
닭 (tovuq) ➡️ [닥] (dak - ㄹ tushib qoladi, ㄱ oʻqiladi)
젊다 (yosh) ➡️ [점따] (jeom-tta - ㄹ tushib qoladi, ㅁ oʻqiladi)
🔍 Kuchli fonetik qoida: Liavzon (연음법칙 - Tovushning koʻchishi)
Padchimdan keyin unli harf (yaʼni boshida tovushsiz ㅇ boʻlgan boʻgʻin) kelsa, padchimdagi undosh harf oʻzining asl tovushini saqlab, keyingi boʻgʻindagi ㅇ harfining oʻrniga koʻchib oʻtadi.
예문 1: 우리가 옷을 샀어요.
Yozilishi: 옷 + 을 ➡️ Oʻqilishi: [오슬] (os-eul emas, 'ㅅ' unli joyiga koʻchdi).
예문 2: 한국어 책이 있어요.
Yozilishi: 책 + 이 ➡️ Oʻqilishi: [채기] (chaek-i emas, [chegi] boʻlib tovush silliqlashadi).
예문 3: (Qoʻsh padchimda): 의자에 앉으세요.
Yozilishi: 앉 + 으세요 ➡️ Oʻqilishi: [안즈세요] (ㄴ joyida qoladi, ㅈ esa keyingi unliga oʻtadi).