PK-98: 거늘, 기로서니 — adabiy va rasmiy yon berish
“Hayvon ham yaxshilikni biladi-ku, qolaversa inson?” — maqol va klassik matnlarning tili. Yon berishning eng yuqori, eng adabiy pogʻonasi.
PK-98: 거늘, 기로서니 — adabiy va rasmiy yon berish
Oʻzbek maqolini eslang: “Hayvon ham yaxshilikni biladi, inson-ku!” Yoki onangizning gapi: “Qanchalik band boʻlmang, ovqat yeyish kerak-ku!”
Ikkala gapda ham bitta narsa bor — “-ku”. U shunchaki qarama-qarshilik emas: uning ichida taʼna, hayrat va “buni oʻzing ham bilishing kerak edi” degan maʼno bor. Koreys tilida bu ish ikkita eski qolipga yuklangan.
Bu darsda siz
- -거늘 bilan adabiy va maqol tilida gapirasiz
- 하물며 … 랴 juftligini tanib olasiz
- 기로서니 bilan taʼna aralash yon berish qilasiz
- Bularni PK-81 dagi 더라도 / 지라도 dan ajratasiz
- Qaysi birini yozasiz, qaysi birini faqat tanib olasiz — buni aniq bilib olasiz
1. 거늘 — kitob va maqol tili
Bu qolipni siz yozmaysiz — lekin uni tanishingiz shart. U maqollarda, klassik matnlarda, eski xatlarda va adabiy uslubdagi maqolalarda yashaydi.
| Nima bilan | Shakl | Misol |
|---|---|---|
| feʼl | 거늘 | 알거늘 · 가거늘 |
| sifat | 거늘 | 밝거늘 · 어렵거늘 |
| oʻtgan zamon | 았/었거늘 | 배웠거늘 |
| ot | (이)거늘 | 사람이거늘 |
짐승도 은혜를 알거늘, 하물며 사람이랴.
Hayvon ham yaxshilikni biladi-ku, qolaversa insonmi?
Koreys maqollarining eng mashhur qoliplaridan biri.
배우지 않고서는 알 수 없거늘, 어찌 책을 멀리하느냐.
Oʻrganmasdan bilib boʻlmaydi-ku, nega kitobdan uzoqlashasan?
거늘 ning ikki ishi:
1. Asos berish — “shunday ekan…”. Ketidan xulosa yoki
savol keladi.
2. Qarama-qarshilik — “shunday boʻlsa-da…”.
Ikkalasida ham gapiruvchining ichki hukmi bor: “bu —
maʼlum haqiqat, sen esa boshqacha qilyapsan”.
2. 하물며 … (이)랴 — 거늘 ning jufti
Maqol qolipida 거늘 deyarli doim 하물며 bilan juft keladi. Maʼnosi: “qolaversa, “u yoqda tursin”.
1-qism: kichik yoki past narsa ham shunday qiladi — …거늘.
2-qism: 하물며 + katta yoki yuqori narsa + (이)랴 — “…mi?” degan javobsiz savol.
작은 씨앗도 자라거늘, 하물며 사람이랴.
Kichkina urugʻ ham oʻsadi-ku, qolaversa insonmi?
Bu qolip oʻzbek maqollariga juda yaqin. “Hayvon ham yaxshilikni biladi, inson-ku”, “Tosh ham eriydi, odam koʻngli-ku”. Ikkala tilda ham bir xil mantiq: pastdan yuqoriga qarab dalil keltirish. Avval “hatto … ham shunday” deyiladi, keyin “demak … albatta” degan xulosa aytilmaydi — u savol qilib qoldiriladi. Bu — ikkala xalqning ham donishmandlik uslubi. Shuning uchun bu darsdagi misollarni oʻzbekcha maqollar bilan yonma-yon qoʻyib yodlang — ular oʻz-oʻzidan yodda qoladi.
3. 기로서니 — taʼna aralash yon berish
Bu — ogʻzaki, lekin eskicha. Uni bobo-buvilar va katta yoshli odamlar ishlatadi. Deyarli doim 아무리 bilan boshlanadi va ketidan tanbeh keladi.
| Shakl | Misol | Maʼnosi |
|---|---|---|
| feʼl/sifat + 기로서니 | 아무리 바쁘기로서니 | qanchalik band boʻlmang |
| qisqargan: 기로 | 아무리 바쁘기로 | shu maʼno, qisqaroq |
| ot + (이)기로서니 | 아무리 아이기로서니 | bola boʻlsa ham |
아무리 바쁘기로서니 밥은 먹어야지.
Qanchalik band boʻlmang, ovqat yeyish kerak-ku.
아무리 화가 나기로서니 그런 말을 하면 안 된다.
Qanchalik jahlingiz chiqmasin, bunday gap aytish mumkin emas.
Ketidan nima keladi — qolipning kalitini shu belgilaydi. 기로서니 dan keyin deyarli doim …아/어야지 (“…qilish kerak-ku”), …(으)면 안 된다 (PK-51) yoki 어떻게 …? keladi. Yaʼni gapiruvchi sababni qabul qiladi, lekin natijani qabul qilmaydi. Mana shu — taʼnaning oʻzi.
4. PK-81 bilan yonma-yon
PK-81 da yon berishning uch shaklini oʻrgangansiz. Endi ularni bugungi ikkitasi bilan bir jadvalga qoʻyamiz — bu darsning eng foydali qismi.
| Qolip | Dars | Uslub | Ichida nima bor |
|---|---|---|---|
| 아/어도 | PK-51 | kundalik | oddiy yon berish |
| 더라도 | PK-81 | neytral | faraz + yon berish |
| (으)ㄹ지라도 | PK-81 | yozma | kuchli yon berish |
| (으)ㅁ에도 불구하고 | PK-81 | rasmiy yozma | hujjat tili |
| 기로서니 | PK-98 | eskicha ogʻzaki | + taʼna |
| 거늘 | PK-98 | adabiy, maqol | + hukm |
Yozma ishda qaysini ishlatasiz? TOPIK 쓰기 da 더라도, (으)ㄹ지라도 va (으)ㅁ에도 불구하고 ishlating. 거늘 va 기로서니 ni yozmang — ular imtihon uslubiga mos emas va hissiy baho olib keladi. Ularning vazifasi boshqa: oʻqishda tanib olish. TOPIK 읽기 da eski matn yoki maqol berilsa, siz endi toʻxtab qolmaysiz.
Koʻp uchraydigan xatolar
바쁘기로서니 밥은 먹어야지.
아무리 바쁘기로서니 밥은 먹어야지.
아무리 siz bu qolip toʻliq eshitilmaydi — u qolipning bir qismi kabi.
아무리 바쁘기로서니 집에 갔다.
아무리 바쁘기로서니 밥은 먹어야지.
Ketidan oddiy xabar emas, tanbeh kelishi kerak: 아/어야지 · (으)면 안 된다 · 어떻게 …?
이 문제는 어렵거늘 다시 풀겠습니다.
이 문제는 어렵더라도 다시 풀겠습니다.
거늘 — adabiy, maqol tili. Oddiy rasmiy gapda 더라도 (PK-81) ishlatiladi.
짐승도 은혜를 알거늘 사람도 안다.
짐승도 은혜를 알거늘, 하물며 사람이랴.
거늘 ning kuchi javobsiz savolda. Xulosani ochiq aytib qoʻysangiz, qolip oʻz ishini yoʻqotadi.
Mashq
1 Toʻldiring: 아무리 밥은 먹어야지. (바쁘다)
Javob
바쁘기로서니.
2 기로서니 dan oldin qaysi soʻz deyarli doim turadi?
Javob
아무리. Usiz qolip toʻliq eshitilmaydi.
3 기로서니 dan keyin qanday gap keladi?
Javob
Tanbeh: 아/어야지 · (으)면 안 된다 · 어떻게 …? Oddiy xabar emas.
4 Toʻldiring: 짐승도 은혜를 , 하물며 사람이랴. (알다)
Javob
알거늘.
5 하물며 nima degani?
Javob
“Qolaversa, u yoqda tursin”. 거늘 ning doimiy jufti.
6 TOPIK 쓰기 da qaysi qolipni ishlatasiz — 거늘 yoki 더라도?
Javob
더라도 (PK-81). 거늘 — faqat oʻqishda tanib olish uchun.
7 Bu ikki qolipning ichida 더라도 da yoʻq boʻlgan nima bor?
Javob
기로서니 da — taʼna. 거늘 da — hukm. 더라도 esa neytral.
8 Oʻzbekchaga oʻgiring: 아무리 화가 나기로서니 그런 말을 하면 안 된다.
Javob
“Qanchalik jahlingiz chiqmasin, bunday gap aytish mumkin emas.”
Kalit soʻzlar
- -거늘 — …ku, …ekan-ku (adabiy)
- 하물며 — qolaversa, u yoqda tursin
- 기로서니 — qanchalik … boʻlmasin
- 아무리 — qanchalik
- 짐승 — hayvon, jonivor
- 은혜 — yaxshilik, minnatdorlik qarzi
- 씨앗 — urugʻ
- 어찌 — qanday qilib (adabiy)
- 멀리하다 — uzoqlashmoq
- 타이르다 — nasihat qilmoq
Darsning xulosasi
- -거늘 = adabiy, maqol tili. Asos beradi yoki qarama-qarshi qoʻyadi.
- Doimiy jufti: 하물며 … (이)랴 — javobsiz savol.
- 기로서니 = yon berish + taʼna. Doim 아무리 bilan.
- Ketidan tanbeh: 아/어야지 · (으)면 안 된다 · 어떻게 …?
- Yozma ishda 더라도 / 지라도 / ㅁ에도 불구하고 ishlating.
- Bu ikkisining vazifasi — oʻqishda tanib olish.
- Oʻzbekcha juftligi: “-ku”, “qanchalik … boʻlmasin”.