PJ-8: Katakana 2 — タ-ン va chalgʻituvchi juftliklar (シ/ツ, ソ/ン, ク/ワ)
Katakananing qolgan 31 belgisi va toʻrtta mashhur chalgʻituvchi juftlik. Ularni chiziq yoʻnalishi bilan bir umrga ajratasiz.
PJ-8: Katakana 2 — タ-ン va chalgʻituvchi juftliklar (シ/ツ, ソ/ン, ク/ワ)
Bugun katakana tugaydi — qolgan 31 belgi bir darsda. Bu koʻp koʻrinadi, lekin esingizda boʻlsin: tovushlarni allaqachon bilasiz. タ = た = "ta". Siz faqat yangi shaklni yodlaysiz, yangi tizimni emas.
Asosiy ish esa boshqa joyda. Katakanada bir-biriga juda oʻxshash toʻrtta juftlik bor va aynan ular yaponcha oʻqiyotgan har bir chet ellikni yillar davomida qiynaydi. Bugun ularni bir umrga hal qiladigan bitta qoida oʻrganamiz.
Bu darsda siz
- Katakananing qolgan 31 belgisini oʻqiysiz
- シ/ツ va ソ/ン juftliklarini chiziq yoʻnalishi bilan ajratasiz
- ク/ワ va ス/ヌ juftliklarini shaklidan farqlaysiz
- Dakuten va handakuten katakanada ham xuddi shunday ishlashini koʻrasiz
1. Qolgan belgilar
ヘ ni tekinga olasiz. Hiragana へ va katakana ヘ — aynan bir xil shakl. Yaponcha yozuvdagi yagona shunday juftlik. Qaysi biri ekanini atrofdagi belgilardan bilib olasiz.
ヲ haqida ham xavotir olmang: u faqat hiragana を ning juftligi sifatida jadvalda turadi. Zamonaviy matnda deyarli uchramaydi, chunki grammatik qoʻshimchalar doim hiraganada yoziladi.
2. Chalgʻituvchi juftliklar — bitta qoida hammasini hal qiladi
Mana darsning eng qimmatli qismi. シ / ツ va ソ / ン — koʻzga deyarli bir xil koʻrinadi. Koʻpchilik ularni yodlashga urinadi va adashaveradi. Lekin yodlash kerak emas: qoida bor, va u hiragana dan kelib chiqadi.
Qoida: katakana belgisi oʻzi kelib chiqqan hiragana qaysi yoʻnalishda yozilsa, oʻsha yoʻnalishni saqlaydi. Yaʼni:
- し pastdan yuqoriga sweep qiladi → シ chiziqlari ham pastdan yuqoriga
- つ chapdan oʻngga, tepadan → ツ chiziqlari tepadan pastga
- ん pastdan yuqoriga → ン ham pastdan yuqoriga
- そ tepadan pastga → ソ ham tepadan pastga
シ — shi (し dan)
シ
Ikki kichik chiziq chap yonda, deyarli yotiq. Uzun chiziq pastdan yuqoriga koʻtariladi.
ツ — tsu (つ dan)
ツ
Ikki kichik chiziq tepada, deyarli tik. Uzun chiziq tepadan pastga tushadi.
ン — n (ん dan)
ン
Kichik chiziq tepada. Uzun chiziq pastdan yuqoriga — xuddi シ kabi.
ソ — so (そ dan)
ソ
Kichik chiziq tepada. Uzun chiziq tepadan pastga — xuddi ツ kabi.
Amaliy usul. Chop etilgan matnda chiziqning yoʻnalishini koʻrmaysiz — faqat natijani koʻrasiz. Shuning uchun burchakka qarang: シ va ン da kichik chiziqlar deyarli yotiq, ツ va ソ da esa deyarli tik. Va eng ishonchli yoʻl — oʻzingiz qoʻlda yozib koʻrish. Bir necha marta toʻgʻri yoʻnalishda yozsangiz, qoʻl eslab qoladi va koʻz ham keyin ajratadigan boʻladi.
ク — ku
ク
Tor va oʻtkir burchak. Ikkinchi chiziq pastga qiya ketadi.
ワ — wa
ワ
Keng va yumshoq burchak, deyarli toʻrtburchak. Pastki qismi kengroq.
Toʻrtinchi juftlik — ス va ヌ. Farqi: ヌ da chapdan oʻngga kesib oʻtadigan qoʻshimcha chiziq bor, ス da esa yoʻq.
3. Dakuten va handakuten — hech narsa oʻzgarmaydi
Yaxshi xabar: PJ-6 da oʻrgangan hamma narsa katakanada aynan shunday ishlaydi. Ikkita tirnoq jaranglashtiradi, doiracha p beradi.
| Sof | + ゛ | + ゜ | Misol |
|---|---|---|---|
| カ ka | ガ ga | — | ガス — gaz |
| サ sa | ザ za | — | ピザ — pitsa |
| タ ta | ダ da | — | サラダ — salat |
| ハ ha | バ ba | パ pa | パン — non |
4. Oʻqiymiz — endi butun dunyo ochiladi
| Katakana | Oʻqilishi | Maʼnosi |
|---|---|---|
| パン | pan | non |
| ペン | pen | ruchka |
| テレビ | terebi | televizor |
| ホテル | hoteru | mehmonxona |
| トマト | tomato | pomidor |
| ラジオ | rajio | radio |
| バナナ | banana | banan |
| ミルク | miruku | sut |
| テニス | tenisu | tennis |
| ピアノ | piano | pianino |
| メロン | meron | qovun |
| ワイン | wain | vino |
ミルク
miruku
sut
Asl soʻzda "l" bor, lekin yapon tilida l tovushi yoʻq — u doim ラ-qatoriga aylanadi. Shuning uchun "mi-ru-ku": uchta zarb.
ホテル
hoteru
mehmonxona
Yana oʻsha ikki qoida: "l" → ル, va soʻz oxiridagi yolgʻiz undoshga unli qoʻshiladi.
トマト
tomato
pomidor
Uchta belgi, uchta zarb. Diqqat: birinchi va uchinchi belgi bir xil — ト. Katakana soʻzlarida bunday takror koʻp uchraydi.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ シ va ツ ni yodlashga urinish
✓ Yodlamang — yoʻnalishga qarang. シ da kichik chiziqlar yotiq va uzun chiziq pastdan koʻtariladi; ツ da tik va tepadan tushadi.
✗ ミルク ni "milk" kabi ikki zarbda aytish
✓ mi-ru-ku, uch zarb. Yapon tilida l yoʻq va yolgʻiz undosh boʻlmaydi, shuning uchun soʻz uzayadi.
✗ ヘ ni koʻrib "bu hiraganami yoki katakanami?" deb toʻxtab qolish
✓ Ikkalasi aynan bir xil yoziladi va bir xil oʻqiladi — [he]. Qaysi alifbo ekani atrofdagi belgilardan maʼlum boʻladi.
Mashq
1. シ va ツ ni qanday ajratasiz?
Javob
Chiziq yoʻnalishi. シ (し dan) — kichik chiziqlar chap yonda, deyarli yotiq; uzun chiziq pastdan yuqoriga. ツ (つ dan) — kichik chiziqlar tepada, deyarli tik; uzun chiziq tepadan pastga.
2. テレビ qanday oʻqiladi va nima degani?
Javob
terebi — televizor. ビ = ヒ + dakuten.
3. Nega ミルク uch zarbdan iborat?
Javob
Yapon tilida l tovushi yoʻq (u ラ-qatoriga aylanadi) va yolgʻiz undosh boʻlmaydi (unga unli qoʻshiladi). Shuning uchun mi-ru-ku.
4. Katakana ヘ va hiragana へ orasida qanday farq bor?
Javob
Hech qanday farq yoʻq — shakli ham, oʻqilishi ham bir xil. Bu yaponcha yozuvdagi yagona shunday juftlik.
5. Nega ヲ zamonaviy matnda deyarli uchramaydi?
Javob
Chunki u faqat grammatik qoʻshimcha tovushini bildiradi, grammatik qoʻshimchalar esa doim hiraganada (を) yoziladi.
Kalit soʻzlar
- パン — non
- ペン — ruchka
- テレビ — televizor
- ホテル — mehmonxona
- トマト — pomidor
- ミルク — sut
- テニス — tennis
- ピアノ — pianino
- メロン — qovun
- ワイン — vino
Esda qoladigan uch narsa
- Chalgʻituvchi juftliklarni chiziq yoʻnalishi ajratadi — u kelib chiqqan hiraganadan meros.
- Dakuten va handakuten katakanada aynan shunday ishlaydi.
- Chet soʻz yaponchaga oʻtganda uzayadi: l → ラ-qatori, yolgʻiz undoshga unli qoʻshiladi.