PK-65: (으)ㄹ수록 — “…gan sari”
“Oʻrgangan sari qiziq boʻladi” — bir narsa ortgan sari ikkinchisi ham ortadi. Koreyschada 배울수록 재미있어요.
PK-65: (으)ㄹ수록 — “…gan sari”
Koreys tilini boshlaganingizda Hangul chalkash koʻringan edi. Bir hafta oʻqidingiz — biroz osonlashdi. Bir oy oʻqidingiz — yana osonlashdi. Yaʼni bir narsa ortgan sari ikkinchisi ham oʻzgaryapti. Oʻzbekchada buni bitta soʻz bilan aytamiz: “oʻqigan sari oson boʻlyapti”. Koreys tilida esa — (으)ㄹ수록.
Bu darsda siz
- (으)ㄹ수록 bilan “…gan sari” deysiz
- Uning kuchli shakli (으)면 …(으)ㄹ수록 ni oʻrganasiz
- Nega u 아/어지다 bilan juftlik boʻlishini koʻrasiz
- 갈수록 degan tayyor ravishni bilib olasiz
- Qaysi gaplarda bu qolip ishlamasligini tushunasiz
1. Yasalishi — tanish 받침 ayrisi
받침 YOʻQ
oʻzak + ㄹ수록
배우다 → 배울수록
가다 → 갈수록
보다 → 볼수록
받침 BOR
oʻzak + 을수록
먹다 → 먹을수록
많다 → 많을수록
좋다 → 좋을수록
Feʼl bilan ham, sifat bilan ham ishlaydi — bu qolipda ular ajratilmaydi. ㄹ oʻzak bitta ㄹ boʻlib qoladi: 만들다 → 만들수록.
한국어는 배울수록 재미있어요.
Koreys tili oʻrgangan sari qiziq boʻladi.
사람이 많을수록 좋아요.
Odam koʻp boʻlgan sari yaxshi.
Bu dars siz uchun deyarli bepul. Oʻzbek tilida aynan shu maʼno uchun tayyor qurilma bor: “…gan sari” va “…gani sayin”. “Kitob oʻqigan sari aqlli boʻladi.” “Kun oʻtgani sayin sovuq boʻlyapti.” Ingliz tilida esa butun gap qayta quriladi (“the more… the more…”) — ikkita “the” bilan, gʻalati tartibda. Sizga bu kerak emas: fikr allaqachon oʻzbekcha bosh miyangizda tayyor, faqat (으)ㄹ수록 qoʻshimchasini yodlang.
2. Kuchli shakli: (으)면 + (으)ㄹ수록
Koreyslar koʻpincha feʼlni ikki marta aytadi: avval (으)면 (PK-36) bilan, keyin (으)ㄹ수록 bilan. Bu maʼnoni kuchaytiradi — “qilaversang, qilaversang…”:
| Feʼl | (으)면 | (으)ㄹ수록 | Natija |
|---|---|---|---|
| 하다 | 하면 | 할수록 | 하면 할수록 |
| 보다 | 보면 | 볼수록 | 보면 볼수록 |
| 먹다 | 먹으면 | 먹을수록 | 먹으면 먹을수록 |
이 노래는 들으면 들을수록 좋아요.
Bu qoʻshiq eshitgan sari yoqadi.
듣다 — ㄷ notoʻgʻri feʼli (PK-32): 들으면, 들을수록.
Ikkilangan shakl majburiy emas — 배울수록 ham toʻgʻri, 배우면 배울수록 ham toʻgʻri. Ikkinchisi kuchliroq va ogʻzaki nutqda koʻproq eshitiladi.
3. Nega 아/어지다 bilan juftlik
Bu qolip oʻzgarish haqida. Shuning uchun keyingi gapda koʻpincha PK-56 dagi 아/어지다 (“…lashib bormoq”) turadi:
시간이 지날수록 실력이 좋아져요.
Vaqt oʻtgan sari malaka yaxshilanib boradi.
한국어는 공부할수록 쉬워져요.
Koreys tili oʻqigan sari osonlashib boradi.
4. 갈수록 — tayyor ravish
갈수록 soʻzma-soʻz “borgan sari”, lekin u alohida soʻzga aylanib ketgan: “tobora, kundan-kunga”. Uni feʼlsiz ham ishlatish mumkin:
갈수록 날씨가 추워져요.
Kundan-kunga havo sovib boryapti.
보면 볼수록
koʻrgan sari
알면 알수록
bilgan sari
시간이 지날수록
vaqt oʻtgan sari
갈수록
tobora, kundan-kunga
5. Qachon bu qolip ishlamaydi
(으)ㄹ수록 — asta-sekin oʻzgarish haqida. Bir marta boʻlib
oʻtgan hodisa uchun ishlatilmaydi:
어제 학교에 갈수록 친구를 만났어요 ✗
“Kecha maktabga bordim” — bu bir martalik hodisa, unga PK-35 dagi
아/어서 kerak.
Yana bitta muhim narsa: 수록 dan oldin zamon qoʻshimchasi qoʻyilmaydi. Gap qaysi zamonda ekanini oxirgi feʼl aytadi.
한국어는 배울수록 재미있었어요.
Koreys tili oʻrgangan sari qiziq boʻlgan edi.
Zamon oxirida — 배웠을수록 emas.
Koʻp uchraydigan xatolar
한국어는 배우을수록 재미있어요.
한국어는 배울수록 재미있어요.
배우 da 받침 yoʻq → ㄹ수록.
사람이 많를수록 좋아요.
사람이 많을수록 좋아요.
많 da 받침 bor → 을수록.
시간이 지났을수록 실력이 좋아졌어요.
시간이 지날수록 실력이 좋아졌어요.
수록 dan oldin zamon qoʻshimchasi qoʻyilmaydi.
어제 학교에 갈수록 친구를 만났어요.
어제 학교에 가서 친구를 만났어요.
Bir martalik hodisa uchun (으)ㄹ수록 ishlatilmaydi.
Mashq
1 Toʻldiring: 한국어는 재미있어요. (배우다)
Javob
배울수록 — 배우 da 받침 yoʻq → ㄹ수록.
2 Toʻldiring: 사람이 좋아요. (많다)
Javob
많을수록 — 많 da 받침 bor → 을수록.
3 Ikkilangan shaklga aylantiring: 이 노래는 들을수록 좋아요.
Javob
이 노래는 들으면 들을수록 좋아요. (으)면 + (으)ㄹ수록 — maʼnoni kuchaytiradi.
4 갈수록 nima degani?
Javob
“Tobora, kundan-kunga.” Soʻzma-soʻz “borgan sari”, lekin alohida ravishga aylangan: 갈수록 추워져요.
5 Xatoni toping:
시간이 지났을수록 실력이 좋아졌어요.
Javob
Toʻgʻrisi — 시간이 지날수록 실력이 좋아졌어요. Zamon faqat oxirgi feʼlda boʻladi.
6 Nega
어제 학교에 갈수록 친구를 만났어요 notoʻgʻri?
Javob
(으)ㄹ수록 — asta-sekin oʻzgarish haqida. “Kecha maktabga borish” bir martalik hodisa, unga 가서 kerak.
Kalit soʻzlar
- (으)ㄹ수록 — …gan sari
- (으)면 …(으)ㄹ수록 — kuchaytirilgan shakli
- 갈수록 — tobora, kundan-kunga
- 지나다 — oʻtmoq (vaqt)
- 실력 — malaka, bilim darajasi
- 노래 — qoʻshiq
- 깊다 — chuqur
- 어두워지다 — qorongʻilashmoq
- 나무꾼 — oʻtinchi
- 욕심 — ochkoʻzlik, tama
Darsning xulosasi
- (으)ㄹ수록 = “…gan sari” — bir narsa ortgan sari ikkinchisi oʻzgaradi.
- 받침 yoʻq → ㄹ수록 · 받침 bor → 을수록. Feʼl ham, sifat ham.
- Kuchli shakli: (으)면 + (으)ㄹ수록 (하면 할수록).
- Koʻpincha 아/어지다 bilan juftlik: 배울수록 쉬워져요.
- 갈수록 — alohida ravish: “tobora”.
- 수록 dan oldin zamon qoʻshimchasi yoʻq — zamon oxirgi feʼlda.
- Bir martalik hodisa uchun ishlatilmaydi.
- Oʻzbekcha juftligi: “oʻqigan sari”, “oʻtgani sayin”.