PR-1: Kirill alifbosi — siz bilgan 33 harf va sizni chalgʻitadigan yettitasi
Rus alifbosining 33 harfini uchta oilaga ajratamiz: siz bilganlar, sizni chalgʻitadigan soxta doʻstlar va butunlay yangilari. Dars oxirida haqiqiy ruscha soʻzlarni oʻqiysiz.
PR-1: Kirill alifbosi — siz bilgan 33 harf va sizni chalgʻitadigan yettitasi
Bir soʻzga qarang: СТОП. Oʻqidingizmi? Oʻqidingiz. Endi mana bunisiga: ТАКСИ. Buni ham oʻqidingiz. Tabriklaymiz — siz allaqachon rus tilida oʻqiyapsiz. Rus alifbosi oʻzbek oʻquvchisi uchun dunyodagi eng oson toʻsiq: oʻttiz uchta harfdan yigirma oltitasi siz uchun begona emas. Bu darsda begonalarini bir joyga yigʻamiz va har biriga alohida qaraymiz — chunki qiyinchilik notanish harflarda emas, tanishga oʻxshab turib boshqacha oʻqiladigan harflarda.
Bu darsda siz
- 33 harfni uchta oilaga ajratasiz va qaysi biri xavfli ekanini bilasiz
- Yettita “soxta doʻst” harfni bir umrga esda saqlaysiz
- Oʻzbek kirilli bilan rus kirilli orasidagi aniq farqni koʻrasiz
- Oʻn beshdan ortiq haqiqiy ruscha soʻzni lugʻatsiz oʻqiysiz
1. Bu dars ikki xil oʻquvchi uchun
Sinfda doim ikki guruh boʻladi. Birinchisi — uyda gazeta yoki eski kitoblardan oʻzbek kirillini oʻqiy oladiganlar. Ikkinchisi — faqat lotin alifbosida oʻqiganlar. Ikkalangiz uchun ham bu dars kerak, lekin turli sabablarga koʻra:
Oʻzbek kirillini oʻqiy olsangiz
Sizga 2-boʻlim oson tuyuladi — В, Н, Р, С, У, Х larni allaqachon toʻgʻri oʻqiysiz. Sizning ishingiz 3-boʻlimda: rus alifbosida Ы va Щ bor, oʻzbek kirillida esa yoʻq edi.
Faqat lotinda oʻqigan boʻlsangiz
2-boʻlim — darsning eng muhim joyi. Miyangiz Р ni “p”, С ni “s” emas “c”, Н ni “h” deb oʻqishga urinadi. Shu yettita harfni bugun yenging — qolgani oʻz-oʻzidan keladi.
2. Uchta oila
Har bir harfni yodlash shart emas. Ularni uchta uyaga joylashtirsangiz, alifbo bir kunda oʻrganiladi.
Birinchi oila — “bir xil”. Lotinga ham oʻxshaydi, lotincha ham oʻqiladi. Bular sizga tekin beriladi:
Ikkinchi oila — “soxta doʻstlar”. Mana shular. Lotin harfiga oʻxshaydi, lekin butunlay boshqa tovushni beradi. Rus tilini lotin orqali oʻrganganlar xatolarining toʻqson foizi shu yettita harfda:
Uchinchi oila — “yangi shakl”. Bular hech nimaga oʻxshamaydi, shuning uchun xavfsiz: miyangiz ularni chalkashtira olmaydi. Б Г Д Ё Ж З Й Л П Ф Ц Ч Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я. Ularni keyingi uch darsda ovozi bilan birga oʻrganamiz.
3. Oʻzbek kirilli bilan aniq farq
Agar oʻzbek kirillini bilsangiz, sizga faqat mana bu jadval kerak. Ikki alifbo bir-biridan atigi olti harf bilan farq qiladi:
| Harf | Rus tilida | Oʻzbek kirillida | Nima qilish kerak |
|---|---|---|---|
| Ы ы | bor | yoʻq edi | Yangi tovush — PR-2 da alohida oʻrganamiz |
| Щ щ | bor | yoʻq edi | Uzun yumshoq “sh” — PR-4 da |
| Ў ў | yoʻq | bor | Unutib yuboring — ruschada bunday harf yoʻq |
| Қ қ | yoʻq | bor | Rus tilida faqat К bor |
| Ғ гʻ | yoʻq | bor | Rus tilida faqat Г bor |
| Ҳ ҳ | yoʻq | bor | Rus tilida faqat Х bor |
4. Birinchi oʻqish — siz allaqachon biladigan soʻzlar
Rus tilida yuzlab xalqaro soʻz bor, va ularning koʻpi oʻzbek tiliga ham ruschadan kirgan. Ya'ni siz maʼnosini bilasiz — faqat oʻqishingiz kerak. Ovoz chiqarib oʻqing:
1Shahar
ПАРК · БАНК · МЕТРО́ · ТЕА́ТР · МУЗЕ́Й · СТАДИО́Н
2Odamlar
ДО́КТОР · СТУДЕ́НТ · ДИРЕ́КТОР · ТУРИ́СТ · А́ВТОР
3Kundalik
КО́ФЕ · СПОРТ · МУ́ЗЫКА · ТЕЛЕФО́Н · КОМПЬЮ́ТЕР
Э́то рестора́н.
[э́тъ ристара́н]
Bu — restoran.
Har bir harfni ВНРСУХИ qoidasi bilan tekshiring: Р = r, С = s, Н = n. “Pectopah” emas!
5. Bosma harf, kursiv va qoʻlyozma
Bitta ogohlantirish, chunki bu koʻpchilikni birinchi haftada shoshirib qoʻyadi. Kursiv (qiya) yozuvda ikkita harf butunlay boshqacha koʻrinadi:
Koʻp uchraydigan xatolar
РЕСТОРАН → “pyestopan”
РЕСТОРА́Н → [ристара́н] — Р = r, С = s, Н = n
ВОДА → “boda”
ВОДА́ → [вада́] — В har doim v, hech qachon “b” emas
СУП → “syup”
СУП → [суп] — У = u, lotincha “y” emas
Rus alifbosida Ў, Қ, Ғ, Ҳ ham bor
Yoʻq — bu toʻrt harf faqat oʻzbek kirillida. Ruschada 33 harf
Mashq
1 Bu soʻzni oʻqing: ПАРК
Javobni koʻrish
[парк] — “park”. Toʻrt harfning hammasi birinchi oiladan: П(p), А(a), Р(r!), К(k). Diqqat: Р bu yerda ham “r”, “p” emas — “парк” soʻzida П allaqachon “p” ni beryapti.
2 СПОРТ soʻzida nechta “soxta doʻst” harf bor?
Javobni koʻrish
Ikkita — С (s) va Р (r). Qolgan uchtasi (П, О, Т) chalgʻitmaydi. Soʻz [спорт] deb oʻqiladi.
3 Qaysi harf oʻzbek kirillida bor, lekin rus alifbosida yoʻq? Щ · Ў · Ы · Ц
Javobni koʻrish
Ў. Щ va Ы — aksincha, ruschada bor, oʻzbek kirillida yoʻq edi. Ц esa ikkalasida ham bor.
4 ТУРИ́СТ ni oʻqing va urgʻu qayerda ekanini ayting.
Javobni koʻrish
[тури́ст] — urgʻu И da, yaʼni ikkinchi boʻgʻinda. Belgi (´) aynan shuni koʻrsatadi. У = u, Р = r, И = i, С = s.
5
Qaysi oʻqish notoʻgʻri?
а) МЕТРО́ = [митро́] б) БАНК = [банк]
в) МУЗЕ́Й = [музэ́й] г) СТУДЕ́НТ = [стюдэ́нт]
Javobni koʻrish
г) notoʻgʻri. У — bu “u”, “yu” emas. Toʻgʻrisi [студэ́нт]. Bu ВНРСУХИ dagi У harfining eng koʻp uchraydigan xatosi.
Kalit soʻzlar
- алфави́тalifbo
- бу́кваharf
- звукtovush
- сло́воsoʻz
- ударе́ниеurgʻu
- чита́тьoʻqimoq
- писа́тьyozmoq
- э́тоbu
- ру́сский язы́кrus tili
- уро́кdars
🎯 Esda qoladigan narsa
- 33 harf = 10 unli + 21 undosh + 2 belgi (ъ, ь).
- Uchta oila: bir xil (А К М О Т Е), soxta doʻstlar (ВНРСУХИ), yangi shakl (qolgani).
- Xatolarning toʻqson foizi ВНРСУХИ da. В = v, Н = n, Р = r, С = s, У = u, Х = x, И = i.
- Rus alifbosida Ы va Щ bor; oʻzbek kirillidagi Ў Қ Ғ Ҳ yoʻq.
- Urgʻu belgisi (´) — harf emas, oʻqish yordamchisi. Haqiqiy matnda yozilmaydi.