PJ-2: Hiragana 1 — あ い う え お · か き く け こ · さ し す せ そ
Hiragananing birinchi 15 belgisi: beshta unli va ularning k- hamda s- qatorlari. Dars oxirida siz oʻnlab haqiqiy yaponcha soʻzni oʻqiy olasiz.
PJ-2: Hiragana 1 — あ い う え お · か き く け こ · さ し す せ そ
Yapon tilida beshta unli bor. Hammasi boʻlib beshta — oʻzbek tilidagi oltitadan ham kam, ingliz tilidagi oʻn ikkitadan esa ikki barobar kam. Va ularning har biri doim bir xil oʻqiladi: あ har doim "a", hech qachon boshqa narsa emas. Bugun shu beshtasini, keyin ularga k va s qoʻshib hosil boʻlgan oʻn belgini oʻrganamiz. Oxirida あさ (ertalab) va すし (sushi) kabi haqiqiy soʻzlarni oʻqiysiz.
Bu darsda siz
- Beshta yapon unlisini yozasiz va aytasiz
- Hiragananing tuzilish mantiqini tushunasiz: undosh + unli = bitta belgi
- か-qatori va さ-qatorini toʻliq oʻqiysiz
- Oʻn beshta belgidan tuzilgan yaponcha soʻzlarni oʻqiy olasiz
1. Beshta unli — butun tizimning poydevori
Boshqa har bir hiragana belgisi shu beshtadan birini oxirida saqlaydi. Shuning uchun ularni mustahkam oʻrganish kerak: bugun sarflagan yigirma daqiqangiz keyingi oʻn dars davomida foyda beradi.
う — yagona qiyin unli. Oʻzbekcha "u" da lablar oldinga choʻziladi ("uch"). Yaponchada esa lablar deyarli qimirlamaydi — ogʻiz yassi qoladi, tovush "u" va "ы" orasida chiqadi. Agar lablaringizni choʻzsangiz, yaponcha emas, ingliz aksenti eshitiladi.
Yodlash uchun tartib: a-i-u-e-o. Har bir yapon lugʻati, har bir jadval, har bir feʼl tuslanishi shu tartibda yuradi. Bir marta yodlang — yuzinchi darsgacha ishlatasiz.
2. か-qatori: undosh qoʻshamiz
Endi mantiq ochiladi. Beshta unlining oldiga k tovushini qoʻysangiz, beshta yangi belgi hosil boʻladi. Yodlash kerak boʻlgani — shakli, tovushi esa oʻz-oʻzidan kelib chiqadi.
Qoida: hiragana — alifbo emas, boʻgʻin yozuvi. Bitta belgi bitta harfni emas, bitta boʻgʻinni bildiradi. Shuning uchun か ni "k" va "a" ga ajratib boʻlmaydi — u bitta butun.
Oʻzbek oʻquvchi uchun yaxshi xabar: oʻzbekcha "ka", "ki", "ku" ni yozganda ikkita harf kerak. Yaponchada bitta belgi yetadi. Yozuv qisqaroq, lekin belgilar koʻproq — savdo shunday.
Bugungi mehnatingiz ikki marta foyda beradi. Yapon tilida ikkinchi alifbo ham bor — katakana. Uning baʼzi belgilari hiragana juftiga juda oʻxshaydi, chunki ikkalasi bitta kanjidan chiqqan: か ning katakana jufti カ, き niki esa キ. Yaʼni bugun oʻrgangan shakllaringizning bir qismini PJ-7 da qaytadan yodlashingiz shart boʻlmaydi.
3. さ-qatori va uning ikkita tuzogʻi
Birinchi tuzoq: し. Mantiqan u "si" boʻlishi kerak edi, lekin yaponlar uni "shi" deb aytadi. Bu istisno emas — butun tilda shunday: s + i doim "shi". Xuddi shu narsa keyinroq t-qatorida ham uchraydi.
Ikkinchi tuzoq: す. Jarangsiz undoshlar orasida yoki soʻz oxirida undagi u deyarli eshitilmaydi. すき ("yoqtirmoq") "suki" emas, [ski] boʻlib chiqadi — u tovushi bor, lekin ovoz bermaydi.
Xuddi shu hodisa し va く da ham boʻladi. Buni bilib qoʻyish kifoya — atayin "yutish"ga urinmang, tez gapirsangiz oʻzi shunday chiqadi.
4. Endi oʻqiymiz
Oʻn besh belgi bilan qancha soʻz oʻqish mumkinligini koʻring:
| Yaponcha | Oʻqilishi | Maʼnosi |
|---|---|---|
| あさ | asa | ertalab |
| いす | isu | stul |
| すし | sushi | sushi |
| あき | aki | kuz |
| かさ | kasa | soyabon |
| いけ | ike | hovuz |
| こえ | koe | ovoz |
| あかい | akai | qizil |
| おおきい | ōkii | katta |
| せかい | sekai | dunyo |
あかい かさ
akai kasa
qizil soyabon
Beshta belgi — あ か い か さ — va ularning hammasini bugun oʻrgandingiz. Bitta ham notanish belgi yoʻq.
5. Yozish — chiziqlar tartibi bejiz emas
Har bir belgi belgilangan tartibda yoziladi: yuqoridan pastga, chapdan oʻngga. Bu qoidaga amal qilsangiz, qoʻlyozmangiz oʻqiladigan boʻladi va keyinchalik kanji yozish ancha oson kechadi.
あ uchta chiziqdan iborat: gorizontal chiziq, vertikal chiziq, keyin pastdagi halqa. Uni bir zarbda chizishga urinmang.
Har kuni oʻn daqiqa qoʻlda yozing. Faqat koʻz bilan oʻqib yodlagan odam belgilarni bir haftada unutadi; qoʻl bilan yozgan odam esa yodida saqlaydi. Bu kursdagi eng samarali oʻn daqiqa.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ し ni "si" deb oʻqish
✓ [shi]. Yapon tilida "si" tovushi umuman yoʻq. すし = "susi" emas, sushi.
✗ う ni lab choʻzib "u" deb aytish
✓ Lablar qimirlamaydi, ogʻiz yassi qoladi. Ingliz tilidagi "oo" ga oʻxshamaydi.
✗ さ va き ni adashtirish
✓ さ da bitta gorizontal chiziq, き da ikkita. Chiziqlarni sanang — shu bilan farqlanadi.
Mashq
1. かき qanday oʻqiladi?
Javob
kaki — xurmo mevasi. か = ka, き = ki.
2. "sekai" ni hiraganada yozing.
Javob
せかい — se + ka + i. Uchta boʻgʻin, uchta belgi.
3. し nega "si" emas?
Javob
Yapon tilida "si" tovushi mavjud emas. s + i birikmasi doim [shi] boʻlib chiqadi.
4. いす nima degani va qanday oʻqiladi?
Javob
isu — stul. Oxirgi す dagi u yengil aytiladi.
5. Beshta unlini toʻgʻri tartibda ayting.
Javob
あ い う え お — a, i, u, e, o. Bu tartib butun kurs davomida ishlatiladi.
Kalit soʻzlar
- あさ — ertalab
- いす — stul
- すし — sushi
- あき — kuz
- かさ — soyabon
- いけ — hovuz
- すき — yoqtirmoq, yoqadigan
- あかい — qizil
- おおきい — katta
- せかい — dunyo
Esda qoladigan uch narsa
- Beshta unli — あ い う え お — butun tizimning poydevori, shu tartibda yodlanadi.
- Hiragana boʻgʻin yozuvi: undosh + unli = bitta belgi.
- Ikkita istisno: し = [shi], va す dagi u jarangsiz undosh yonida eshitilmaydi (すき → [ski]).