PJ-3: Hiragana 2 — た ち つ て と · な に ぬ ね の · は ひ ふ へ ほ
Hiragananing keyingi 15 belgisi: t-, n- va h- qatorlari, hamda yaponchaning eng mashhur uchta tovush istisnosi — ち, つ va ふ.
PJ-3: Hiragana 2 — た ち つ て と · な に ぬ ね の · は ひ ふ へ ほ
Oʻtgan darsda oʻn besh belgi oʻrgandingiz. Bugun yana oʻn beshta qoʻshiladi — va shu bilan hiragananing uchdan ikki qismi tugaydi. Bu darsda yaponchaning eng mashhur uchta tovush istisnosi ham bor: ち, つ va ふ. Ularni bugun bir marta toʻgʻri oʻrgansangiz, keyinchalik hech qachon adashmaysiz.
Bu darsda siz
- た-, な- va は-qatorlarini toʻliq oʻqiysiz
- ち = chi, つ = tsu, ふ = fu ekanini biladigan boʻlasiz va sababini tushunasiz
- ぬ / ね / の va は / ほ juftliklarini shaklidan farqlaysiz
- Oʻttiz belgidan tuzilgan haqiqiy yaponcha soʻzlarni oʻqiysiz
1. た-qatori — ikkita istisno bir joyda
Oʻtgan darsda し = [shi] ni koʻrgan edingiz. Endi shu hodisa yana ikki marta takrorlanadi. Bu tasodif emas: yapon tilida i va u unlilaridan oldingi til tovushlari yumshaydi va shakli oʻzgaradi.
つ ni qanday chiqarish kerak. Oʻzbek tilida bu tovush bor — faqat siz uni sezmaysiz. "otsa" deb ayting va oʻrtadagi ts ni ushlang. Aynan shu つ. Rus tilidagi ц ham xuddi shu tovush. Uni "tu" deb aytish — eng koʻp uchraydigan boshlovchi xatosi.
2. な-qatori — shakli oʻxshash uchtalik
な-qatorining tovushlari oson — hech qanday istisno yoʻq. Qiyinchilik shaklda: ぬ, ね va の uchalasi ham halqa bilan tugaydi va boshlovchilar ularni doim adashtiradi.
Farqlash usuli: の — eng sodda, faqat bitta halqa, boshqa hech narsa yoʻq. ね da halqadan chapda tik chiziq bor. ぬ ね ga oʻxshaydi, lekin uning "dumi" halqani kesib oʻtadi. Qoida: sodda = の, tik chiziqli = ね, kesib oʻtgan = ぬ.
の ni alohida eslab qoling — u shunchaki belgi emas, yapon tilidagi eng koʻp uchraydigan grammatik qoʻshimchalardan biri. PJ-17 da unga butun bir dars bagʻishlanadi.
3. は-qatori va uchinchi istisno
ふ — yaponchaning eng noaniq tovushi. Lotin yozuvida u fu deb yoziladi, lekin ingliz tilidagi f emas: yuqori tishlar pastki labga tegmaydi. Ikkala lab bir-biriga yaqin turadi va havo ular orasidan oʻtadi — xuddi shamdagi olovni puflagandek.
は ning ikkinchi hayoti. Bu belgi grammatik qoʻshimcha sifatida ishlatilganda "ha" emas, [wa] deb oʻqiladi. Nega — buni PJ-14 da toʻliq koʻramiz. Hozircha shuni eslab qoling: soʻz ichida は = ha, soʻzdan keyin yolgʻiz turgan は = wa. Bu — butun kursdagi eng koʻp uchraydigan oʻqish xatosi.
4. Oʻttiz belgi bilan oʻqiymiz
| Yaponcha | Oʻqilishi | Maʼnosi |
|---|---|---|
| ちち | chichi | ota (oʻz otasi) |
| つき | tsuki | oy |
| てつ | tetsu | temir |
| なつ | natsu | yoz |
| ねこ | neko | mushuk |
| いぬ | inu | it |
| はな | hana | gul |
| ふね | fune | kema |
| ほし | hoshi | yulduz |
| ひと | hito | odam |
| ちかてつ | chikatetsu | metro |
| ひとつ | hitotsu | bitta |
ちかてつ ni ajratib koʻring: chika (yer osti) + tetsu (temir) = "yer osti temiri" — metro. Yapon tilidagi soʻzlarning koʻpi shunday qurilgan: kichik boʻlaklardan yigʻilgan. Oʻzbekcha "temir yoʻl" ham xuddi shu mantiq.
なつの ほし
natsu no hoshi
yozning yulduzi
Oʻrtadagi の — oʻzbekchadagi -ning. Ikki otni bogʻlaydi va yapon tilidagi eng koʻp uchraydigan qoʻshimchalardan biri. PJ-17 da unga butun bir dars bagʻishlanadi.
5. Shakli oʻxshash juftliklar
は — ha
は
Chap tomonda tik chiziq, oʻngda halqa ochiq qoladi.
ほ — ho
ほ
は bilan bir xil, faqat tepada qoʻshimcha gorizontal chiziq bor.
ほ = は + bitta chiziq. Shu bilan farqlanadi. Xuddi shunday い (i) va り (ri) ham oʻxshash — り ni keyingi darsda koʻramiz.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ つ ni "tu" deb oʻqish
✓ [tsu]. "otsa" soʻzining oʻrtasidagi tovush. なつ = "natu" emas, natsu.
✗ ち ni "ti" deb oʻqish
✓ [chi]. ちち = "titi" emas, chichi.
✗ ふ ni ingliz tilidagi "f" kabi, tishni labga tegizib aytish
✓ Tish labga tegmaydi. Ikki lab orasidan havo puflanadi — shamni oʻchirgandek.
Mashq
1. なつ qanday oʻqiladi va nima degani?
Javob
natsu — yoz. つ = tsu, "tu" emas.
2. ぬ, ね, の ni qanday farqlaysiz?
Javob
の — faqat bitta halqa, boshqa hech narsa yoʻq. ね — halqa + chapda tik chiziq. ぬ — ね ga oʻxshaydi, lekin dumi halqani kesib oʻtadi.
3. "hoshi" ni hiraganada yozing.
Javob
ほし — yulduz. ほ + し (shi).
4. ほ va は ning yozilishida qanday farq bor?
Javob
ほ = は + tepada qoʻshimcha gorizontal chiziq. Boshqa hammasi bir xil.
5. ちかてつ — bu nima?
Javob
chikatetsu — metro. chika (yer osti) + tetsu (temir).
Kalit soʻzlar
- つき — oy
- なつ — yoz
- ねこ — mushuk
- いぬ — it
- はな — gul
- ふね — kema
- ほし — yulduz
- ひと — odam
- ちかてつ — metro (yer osti temiri)
- ひとつ — bitta
Esda qoladigan uch narsa
- Uchta istisno: ち = chi, つ = tsu, ふ = fu. Sababi bitta — i va u oldidan tovush yumshaydi.
- Shakli oʻxshaganlar: ぬ / ね / の va は / ほ. Halqa va chiziqlarni sanang.
- は qoʻshimcha boʻlib kelganda [wa] oʻqiladi — bu haqda PJ-14 da.