PJ-17: の — egalik va ikki otni bogʻlash
Yaponchadagi eng koʻp ishlaydigan bitta belgi. Egalik, bogʻlash va «meniki» — uchalasi ham bitta の bilan.
PJ-17: の — egalik va ikki otni bogʻlash
Bitta hiragana belgisi. Bitta tovush. Va yapon tilidagi eng koʻp ishlaydigan grammatik vositalardan biri — shu qadarki, siz uni allaqachon toʻrt darsdan beri koʻrib kelyapsiz: この, その, 机の上, 私の.
Bugun nihoyat unga toʻliq qaraymiz. Yaxshi xabar: の ning qoidasi bitta va u juda sodda.
Bu darsda siz
- の bilan egalikni bildirasiz: 私の本
- Ikki otni bogʻlaysiz: 日本語の先生
- «Meniki» deb otni tushirib qoldirasiz
- Uzun zanjir qurasiz va tartibning mantiqini tushunasiz
1. Egalik — «kimning»
Oʻzbek oʻquvchi uchun deyarli tayyor qoida. Oʻzbekchada egalik ikki marta belgilanadi: «menning kitobim» — egada ham, egalik qilinganda ham qoʻshimcha bor. Yaponchada esa bitta belgi yetadi va u faqat egada turadi: 私の本. Yaʼni ikkinchi qoʻshimchani unutish kerak, qoʻshish emas.
アフソナさんの鞄です。
afusona-san no kaban desu
Bu Afsonaning sumkasi.
Tartib: ega → の → narsa. Oʻzbekchada ham shunday, shuning uchun bu yerda hech qanday qiyinchilik yoʻq.
2. Ikki otni bogʻlash — «qanaqa, qayerdagi, qaysi haqda»
Endi の ning kengroq vazifasi. U faqat egalikni emas, har qanday munosabatni bildiradi: A birinchi otni B ga nisbatan aniqlaydi.
| Yaponcha | Munosabat | Maʼnosi |
|---|---|---|
| 日本語の先生 | nima haqida | yapon tili oʻqituvchisi |
| 日本の時計 | qayerdan | yapon soati |
| 大学の学生 | qayerdagi | universitet talabasi |
| 木の机 | nimadan | yogʻoch stol |
| 机の上 | qayeri | stolning usti |
Tartibni eslab qolish uchun: yaponchada aniqlovchi doim oldin turadi. «Yapon tili oʻqituvchisi» — avval «yapon tili», keyin «oʻqituvchi». Oʻzbekchada ham xuddi shunday tartib. Shuning uchun uzun zanjirni oʻqiyotganda oxirgi soʻz asosiy narsa boʻladi — qolganlari uni aniqlaydi.
3. «Meniki» — otni tushirib qoldirish
Agar nima haqida gapirilayotgani aniq boʻlsa, の dan keyingi otni umuman aytmasangiz ham boʻladi. Shunda の ning oʻzi «…niki» degan maʼnoni oladi.
Toʻliq
の＋ot
これは私の本です。
Bu mening kitobim.
Ot tushirilgan
の
これは私のです。
Bu meniki.
この鞄は誰のですか。
kono kaban wa dare no desu ka
Bu sumka kimniki?
Bu yerda ikkita ish birga: この otga yopishgan (PJ-15), の esa otsiz turibdi va «kimniki» degan maʼno beryapti.
4. Zanjir — の bir necha marta
の ni ketma-ket takrorlash mumkin. Har bir の chapdagi soʻzni oʻngdagisiga bogʻlaydi, va zanjir chapdan oʻngga torayib boradi.
私の友達の本
watashi no tomodachi no hon
mening doʻstimning kitobi
Chapdan oʻngga oʻqing: men → doʻstim → kitob. Asosiy narsa — oxirgi soʻz, yaʼni kitob.
Ikkitadan koʻp の — ogʻir eshitiladi. Grammatik jihatdan uchta, toʻrtta の ham mumkin, lekin yaponlar buni yoqtirmaydi. Uch bosqichdan uzun zanjirni ikki gapga boʻlish ancha tabiiyroq. Bu — uslub masalasi, xato emas.
5. の qachon ISHLATILMAYDI
Bir narsani darrov aytib qoʻyaman, chunki bu keyinroq koʻp xatoga sabab boʻladi: の faqat ikki OTNI bogʻlaydi. Sifat bilan ishlatilmaydi.
✗ 大きいの本
✓ 大きい本 — «katta kitob». Sifat otga toʻgʻridan-toʻgʻri yopishadi, oraliqda hech narsa yoʻq.
Oʻzbekcha shu yerda adashtiradi. Biz «yogʻochdan yasalgan stol» va «katta stol» ni bir xil tuzilishda aytamiz. Yaponchada esa farq bor: 木の机 (ot + ot → の kerak), lekin 大きい机 (sifat + ot → の yoʻq). Sifatlarni PJ-25 va PJ-26 da koʻramiz; hozircha shuni bilib qoʻying: の ikki ot orasida turadi, boshqa joyda emas.
6. この, その, あの nega の bilan tugaydi
Endi PJ-15 dagi jumboq oʻz-oʻzidan yechiladi. この aslida «こ + の» — «bu ning». Shuning uchun u ortidan albatta ot talab qiladi: の bogʻlovchi, va bogʻlanadigan ikkinchi tomon boʻlishi kerak.
これ esa の siz — u toʻliq soʻz va hech narsani bogʻlamaydi. Ikki qatorni ajratadigan qoida shu bilan mantiqiy asosga ega boʻldi: の bor — ot kerak, の yoʻq — ot kerak emas.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 本の私
✓ 私の本 — ega oldin turadi, xuddi oʻzbekchadagi kabi.
✗ 私の本の です (egalikni ikki marta belgilash)
✓ 私の本です — yaponchada bitta の yetadi.
✗ これの本
✓ この本 — これ da allaqachon の yoʻq, uni qoʻshib boʻlmaydi. Ot bilan この ishlatiladi.
Mashq
1. «Mening kitobim» ni yaponchada ayting.
Javob
私の本 — ega oldin, keyin の, keyin narsa. Oʻzbekchadagi ikkinchi qoʻshimcha («kitobim») yaponchada yoʻq.
2. 日本語の先生 nima degani?
Javob
Yapon tili oʻqituvchisi. Bu yerda の egalikni emas, «nima haqida» degan munosabatni bildiryapti.
3. これは私のです — bu nima degani?
Javob
«Bu meniki». の dan keyingi ot tushirib qoldirilgan, chunki nima haqida gapirilayotgani aniq.
4. 私の友達の本 zanjirida asosiy narsa qaysi?
Javob
本 — oxirgi soʻz. Qolganlari uni aniqlaydi: men → doʻstim → kitob.
5. Nega この ortidan albatta ot kerak?
Javob
Chunki この aslida こ + の, va の — bogʻlovchi. Bogʻlash uchun ikkinchi tomon kerak. これ da の yoʻq, shuning uchun u yolgʻiz tura oladi.
Kalit soʻzlar
- の — …ning, …niki (bogʻlovchi)
- 誰の — kimniki
- 鞄 — sumka
- 大学 — universitet
- 会社 — kompaniya
- 車 — mashina
- 家 — uy
- 名前 — ism
- 友達 — doʻst
- 木 — daraxt, yogʻoch
Esda qoladigan uch narsa
- Bitta qoida: A の B = «A ning B si». Egalik ham, bogʻlash ham shu.
- Ot tushib qolsa, の ning oʻzi «…niki» maʼnosini oladi.
- この = こ + の — shuning uchun u ortidan albatta ot talab qiladi.