PJ-15: これ・それ・あれ va この・その・あの — koʻrsatish olmoshlari
Yaponchaning ko-so-a-do tizimi: uch masofa, ikki shakl. «Bu» va «bu kitob» nega boshqacha yozilishini oʻrganasiz.
PJ-15: これ・それ・あれ va この・その・あの — koʻrsatish olmoshlari
Doʻkonda turibsiz va bir narsani koʻrsatib «bu nima?» demoqchisiz. Yapon tilida buning uchun uchta soʻz bor — qaysi birini tanlash narsaning sizdan va suhbatdoshingizdan qanchalik uzoqligiga bogʻliq.
Oʻzbekchada ham shunga oʻxshash uchlik bor: bu — shu — anavi. Demak tizim tanish. Lekin yaponchada bitta qoʻshimcha nozik joy bor: «bu» va «bu kitob» ikki xil soʻz bilan aytiladi.
Bu darsda siz
- これ・それ・あれ ni masofaga qarab tanlaysiz
- この・その・あの ni otdan oldin ishlatasiz
- Ikki qatorning farqini bir umrga ajratasiz
- どれ va どの bilan savol berasiz
1. Uch masofa
Yapon tilidagi masofa ikki kishiga nisbatan oʻlchanadi — bu ingliz tilidan ham, oʻzbekchadan ham nozikroq.
1これ — bu
Menga yaqin. Qoʻlimdagi narsa, oldimdagi narsa.
2それ — shu
Senga yaqin. Suhbatdoshimning qoʻlidagi yoki yonidagi narsa.
3あれ — anavi
Ikkalamizdan ham uzoq. Narigi tomondagi narsa.
Oʻzbekcha bilan farq shu yerda. Oʻzbekchada «bu» va «shu» koʻpincha bir xil ishlatiladi va farqi aniq emas. Yaponchada esa それ ning maʼnosi qatʼiy: «senga yaqin narsa». Doʻkonda sotuvchi ushlab turgan narsani koʻrsatsangiz — それ. Oʻzingiz ushlab tursangiz — これ. Bu farqni yaponlar juda aniq his qiladi.
2. Ikkinchi qator: この・その・あの
Endi darsning asosiy nozikligi. Yuqoridagi uchtasi yolgʻiz turadi — ular «narsa» degan maʼnoni oʻzida saqlaydi. Agar narsaning nomini aytmoqchi boʻlsangiz, boshqa qator kerak.
これ — YOLGʻIZ turadi
これです
«Bu». Oʻzi ot vazifasini bajaradi. Ortidan ot kelmaydi.
この — OT bilan keladi
この本
«Bu kitob». Yolgʻiz turolmaydi — ortidan albatta ot kerak.
これは本です。
kore wa hon desu
Bu — kitob.
これ yolgʻiz turibdi va mavzu boʻlyapti: «bu narsa — kitob».
この本は私のです。
kono hon wa watashi no desu
Bu kitob — meniki.
この darrov 本 ga yopishdi. «この は…» deb yozib boʻlmaydi — この hech qachon yolgʻiz qolmaydi.
Eslab qolish usuli: これ oxirida れ bor — u toʻliq soʻz, oʻzi yetadi. この oxirida の bor — u bogʻlovchi, ortidan nimadir kelishi shart. Har safar shubhalansangiz, oxirgi boʻgʻinga qarang.
3. Toʻliq jadval
| Masofa | Yolgʻiz (narsa) | Ot bilan | Joy |
|---|---|---|---|
| こ — menga yaqin | これ | この＋ot | ここ — bu yer |
| そ — senga yaqin | それ | その＋ot | そこ — shu yer |
| あ — uzoq | あれ | あの＋ot | あそこ — u yer |
| ど — savol | どれ | どの＋ot | どこ — qayer |
Bu jadval butun kursda ishlaydi. ko-so-a-do tizimi yapon tilining eng tartibli qismlaridan biri: boshlangʻich harf masofani, qolgan qismi esa turini bildiradi. Joy soʻzlarini (ここ・そこ・あそこ) PJ-16 da toʻliq koʻramiz — hozircha ular shu jadvalda turgani yetadi.
4. あの ning ikkinchi hayoti
あの ning yana bir vazifasi bor va u kundalik nutqda juda koʻp uchraydi: gap boshida yolgʻiz aytilsa, u «kechirasiz…» degan maʼnoni beradi — odamga murojaat qilishdan oldingi ehtiyotkor tovush.
あの、すみません。これは何ですか。
ano, sumimasen. kore wa nan desu ka
Kechirasiz… bu nima?
Birinchi あの — koʻrsatish emas, murojaat. Vergul bilan ajratilgani shuni bildiradi. Oʻzbekchada ham «anavi…» deb duduqlanamiz — mantiq bir xil.
Yana bir foydali qoʻllanish: あの ikkala suhbatdosh ham biladigan, lekin hozir koʻrinmayotgan narsa haqida ham ishlatiladi — «oʻsha, bilasan-ku». その esa suhbatda endigina tilga olingan narsani koʻrsatadi. Yaʼni masofa faqat fazoda emas, xotirada ham oʻlchanadi. Bu nozik farqni hozir yodlash shart emas, lekin matnlarda koʻrganingizda tanib olasiz.
5. Savol berish: どれ va どの
どれが私の本ですか。
dore ga watashi no hon desu ka
Qaysi biri mening kitobim?
Diqqat: が, は emas. PJ-14 dagi qoida ishlayapti — savol soʻzi bilan doim が.
どの本があなたのですか。
dono hon ga anata no desu ka
Qaysi kitob sizniki?
どの ham ot talab qiladi — xuddi この kabi. Ikkalasi ham の bilan tugaydi.
Ikkitadan tanlashda どれ ishlatilmaydi. Faqat ikki narsa boʻlsa, yaponlar どちら soʻzini ishlatadi. どれ uch va undan koʻp narsa orasidan tanlaganda ishlaydi. Oʻzbekchada bunday farq yoʻq, shuning uchun buni alohida eslab qoling.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ この は本です
✓ これは本です — この yolgʻiz qololmaydi, ortidan albatta ot kerak.
✗ これ本はわたしのです
✓ この本は私のです — ot bilan これ emas, この ishlatiladi.
✗ どれは本ですか
✓ どれが本ですか — savol soʻzi bilan doim が.
Mashq
1. Suhbatdoshingiz ushlab turgan narsani qanday koʻrsatasiz?
Javob
それ — «senga yaqin narsa». Oʻzingiz ushlab tursangiz これ, ikkalangizdan ham uzoq boʻlsa あれ.
2. これ va この ni qanday ajratasiz?
Javob
これ yolgʻiz turadi, oʻzi «narsa» maʼnosini saqlaydi. この esa ortidan albatta ot talab qiladi. Oxirgi boʻgʻinga qarang: れ toʻliq, の bogʻlovchi.
3. «Bu kitob meniki» ni yaponchada ayting.
Javob
この本は私のです。 — ot bor, demak この.
4. どれ dan keyin は yoki が — qaysi biri?
Javob
が. どれ — savol soʻzi, savol soʻzi esa hech qachon mavzu boʻla olmaydi (PJ-14).
5. Faqat ikki narsadan birini tanlash kerak boʻlsa, qaysi soʻz ishlatiladi?
Javob
どちら. どれ uch va undan koʻp narsa orasidan tanlaganda ishlatiladi.
Kalit soʻzlar
- これ・それ・あれ — bu, shu, anavi
- この・その・あの — bu…, shu…, anavi… (ot bilan)
- どれ / どの — qaysi biri / qaysi…
- どちら — ikkitadan qaysi biri
- 本 — kitob
- 鞄 — sumka
- 時計 — soat
- ペン — ruchka
- 傘 — soyabon
- 何 — nima
Esda qoladigan uch narsa
- Uch masofa: こ menga yaqin, そ senga yaqin, あ ikkalamizdan uzoq.
- これ yolgʻiz turadi, この ortidan albatta ot talab qiladi.
- Savol soʻzlari どれ · どの · どこ — va ular bilan doim が.