PJ-18: Soʻroq soʻzlari — なに, だれ, どこ, いつ, どう, どれ va か
Yaponchaning butun soʻroq toʻplami bir darsda, va なに/なん farqi — boshlovchilar eng koʻp adashadigan nuqta.
PJ-18: Soʻroq soʻzlari — なに, だれ, どこ, いつ, どう, どれ va か
Bir necha darsdan beri soʻroq soʻzlarini bittalab koʻrib kelyapsiz: 誰 PJ-14 da, どれ va どの PJ-15 da, どこ PJ-16 da. Bugun hammasini bir joyga yigʻamiz va yetishmayotganlarini qoʻshamiz.
Bitta yangi qiyinchilik ham bor: なに va なん — bir xil soʻzning ikki oʻqilishi, va qaysi birini tanlash keyingi tovushga bogʻliq. Bu — bugungi darsning asosiy ishi.
Bu darsda siz
- Yaponchaning butun soʻroq toʻplamini bir jadvalda koʻrasiz
- なに va なん ni qachon ishlatishni bilasiz
- Soʻroq soʻzi gapning qayerida turishini tushunasiz
- Soʻroq soʻzi bilan doim が ishlatilishini mustahkamlaysiz
1. Butun toʻplam
| Soʻroq | Maʼnosi | Misol |
|---|---|---|
| 何 / 何 | nima | これは何ですか |
| 誰 | kim | 誰が先生ですか |
| どこ | qayer | 教室はどこですか |
| いつ | qachon | 試験はいつですか |
| どう | qanday | 日本語はどうですか |
| どれ / どの | qaysi biri / qaysi… | どれが私のですか |
| どちら | ikkitadan qaysi / qayer (muloyim) | お国はどちらですか |
| いくら | qancha (narx) | これはいくらですか |
Yarmi «ど» bilan boshlanadi. どこ, どれ, どの, どちら, どう — bularning hammasi PJ-15 dagi ko-so-a-do jadvalining ど ustuni. Yaʼni siz ularni allaqachon tizim sifatida bilasiz. Yodlash kerak boʻlgani — 何, 誰, いつ va いくら.
2. なに yoki なん — darsning asosiy qoidasi
Bitta kanji, 何, ikki xil oʻqiladi. Qoida talaffuzga asoslangan: なん ni aytish osonroq boʻlgan joyda なん ishlatiladi.
なん — d, t, n dan oldin
何です か
です, で, と, の va sanoq soʻzlaridan oldin. Bu — eng koʻp uchraydigan holat.
なに — qolgan hamma joyda
何が
が, を, は va koʻpchilik boshqa qoʻshimchalardan oldin.
| Yaponcha | Oʻqilishi | Nega |
|---|---|---|
| 何ですか | nan desu ka | です dan oldin → なん |
| 何の本 | nan no hon | の dan oldin → なん |
| 何人 | nan nin | sanoq soʻzi → なん |
| 何が | nani ga | が dan oldin → なに |
| 何を | nani o | を dan oldin → なに |
Bu qoidani yodlashning eng oson yoʻli — ovoz. «なにです» deb ayting, keyin «なんです» deb ayting. Ikkinchisi tilga ancha yengil tushadi, chunki ん va で bir joyda — ikkalasi ham til uchi bilan chiqadi. Yapon tili shunday qoidalarga toʻla: qiyin birikma oʻz-oʻzidan yengillashadi. PJ-6 dagi ん → [m] oʻzgarishi ham xuddi shu mantiq edi.
3. Soʻroq soʻzi gapning qayerida turadi
Mana yapon tilining eng qulay xususiyatlaridan biri: soʻroq soʻzi javob turadigan joyda turadi. Gapni qayta qurish kerak emas.
SAVOL
教室はどこですか。
Sinf qayerda?
JAVOB
教室はあそこです。
Sinf u yerda.
Soʻroq soʻzini javob bilan almashtiring — gap tayyor. どこ oʻrniga あそこ qoʻydingiz, boshqa hech narsa oʻzgarmadi. Ingliz tilida savol berish uchun gapni butunlay qayta qurish kerak; yaponchada esa bitta soʻz almashadi. Oʻzbekchada ham shunday: «Sinf qayerda?» → «Sinf u yerda».
4. Soʻroq soʻzi bilan doim が
PJ-14 dagi qoidani yana bir marta mustahkamlaymiz, chunki u bu yerda hamma soʻroq soʻziga tegishli.
何が机の上にありますか。
nani ga tsukue no ue ni arimasu ka
Stol ustida nima bor?
が dan oldin turgani uchun なに oʻqiladi. Va は emas, が — chunki soʻroq soʻzi hech qachon mavzu boʻla olmaydi.
Lekin diqqat: soʻroq soʻzi gapning kesim qismida boʻlsa, mavzu odatdagidek は oladi: «教室はどこですか» — bu yerda «sinf» maʼlum, «qayer» esa nomaʼlum. Qoida buzilmadi: soʻroq soʻzining oʻzi は olmaydi, gapning boshqa qismi esa bemalol oladi.
5. «Nechta?» — 何 va sanoq soʻzlari
PJ-12 da sanoq soʻzlari haqida ogohlantirgan edim. Ular soʻroq bilan ham birikadi va bu birikma har kuni kerak boʻladi.
| Savol | Oʻqilishi | Nimani sanaydi |
|---|---|---|
| 何人 | nannin | necha kishi |
| 何時 | nanji | soat necha |
| 何月 | nangatsu | qaysi oy |
| 何歳 | nansai | necha yosh |
Hammasi なん bilan — sanoq soʻzi doim なん ni talab qiladi. Bu qoidaning eng foydali tomoni shu: 何 dan keyin nima kelishini bilmasangiz ham, sanoq soʻzi koʻrsangiz oʻqilishi なん ekaniga ishonch hosil qilishingiz mumkin.
6. どう va boshqa foydali savollar
日本語はどうですか。
nihongo wa dō desu ka
Yapon tili qanday? (yoqyaptimi?)
どう — «qanday, qay ahvolda». Bu savol fikr soʻraydi va yaponlar uni juda koʻp ishlatadi.
お国はどちらですか。
okuni wa dochira desu ka
Qayerdansiz? (qaysi mamlakatdan)
Boshidagi お — hurmat belgisi, boshqa odamning narsasi haqida gapirganda qoʻshiladi. どちら bu yerda どこ ning muloyim shakli.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ これは何ですか
✓ これは何ですか — です dan oldin doim なん.
✗ 何がありますか
✓ 何がありますか — が dan oldin なに.
✗ どこは教室ですか
✓ 教室はどこですか — soʻroq soʻzi javob turadigan joyda turadi, gap boshiga koʻchmaydi.
Mashq
1. これは何ですか — なに yoki なん?
Javob
なん. です dan oldin doim なん — «なんです» tilga yengilroq tushadi.
2. 何がありますか — qaysi oʻqilish?
Javob
なに. が dan oldin なに ishlatiladi.
3. Soʻroq soʻzi gapning qayerida turadi?
Javob
Javob turadigan joyda. Gapni qayta qurish kerak emas — soʻroq soʻzini javob bilan almashtirsangiz, gap tayyor.
4. Nega «教室はどこですか» da は ishlatilgan?
Javob
Qoida soʻroq soʻzining oʻziga tegishli: どこ は olmaydi. Sinf esa maʼlum narsa, shuning uchun u bemalol は oladi.
5. Soʻroq soʻzlarining qaysi qismi ko-so-a-do jadvalidan keladi?
Javob
ど bilan boshlanadiganlar: どこ, どれ, どの, どちら, どう. Ular PJ-15 dagi jadvalning oxirgi qatori.
Kalit soʻzlar
- 何 / 何 — nima
- 誰 — kim
- どこ — qayer
- いつ — qachon
- どう — qanday
- いくら — qancha (narx)
- どちら — qayer (muloyim)
- 国 — mamlakat
- 試験 — imtihon
- お — hurmat belgisi (boshqaning narsasi)
Esda qoladigan uch narsa
- Soʻroq soʻzlarining yarmi ko-so-a-do jadvalining ど ustuni — ularni allaqachon bilasiz.
- なん です・の va sanoq soʻzlaridan oldin, なに が・を dan oldin.
- Soʻroq soʻzi javob turadigan joyda turadi va は olmaydi.