PJ-13: 〜です / 〜ではありません — birinchi gapingiz va uning inkori
Yaponchadagi eng muhim soʻz — です. Bitta shakl bilan «…man», «…san», «…dir» ni ayta olasiz, savol berasiz va inkor qilasiz.
PJ-13: 〜です / 〜ではありません — birinchi gapingiz va uning inkori
Oʻn ikki dars davomida oʻqishni oʻrgandingiz. Bugundan boshlab gapirasiz. Va birinchi qurolingiz — yapon tilidagi eng koʻp uchraydigan soʻz: です.
Yaxshi xabar shu qadar yaxshiki, ishonish qiyin: です hech qachon shaxsga qarab oʻzgarmaydi. Men, sen, u, biz, ular — hammasi uchun bitta shakl. Ingliz tilida am/is/are, rus tilida ham oʻzgarishlar bor; yaponchada esa yodlash kerak boʻlgani bitta soʻz.
Bu darsda siz
- «A は B です» qolipi bilan oʻzingizni tanishtirasiz
- Savol berasiz: 〜ですか
- Inkor qilasiz: 〜ではありません va uning kundalik shakli
- です nega [des] deb oʻqilishini eslaysiz
1. です — «…dir»
Yapon gapi oxiridan tugaydi, va oxirida deyarli doim kesim turadi. Eng oddiy kesim — です: u oldidagi soʻzni «…dir» qilib qoʻyadi. Bu soʻzga alohida eʼtibor berish arziydi, chunki u yapon tilidagi eng koʻp uchraydigan soʻz: har qanday matnni oching — deyarli har uchinchi gap です bilan tugaydi.
私はアフソナです。
watashi wa afusona desu
Men Afsonaman.
Ism katakanada, chunki chet el ismi. は bu yerda [wa] deb oʻqiladi — PJ-3 dagi qoida.
山田さんは先生です。
yamada-san wa sensē desu
Yamada — oʻqituvchi.
さん — hurmat qoʻshimchasi, ismdan keyin qoʻyiladi. Oʻz ismingizga hech qachon さん qoʻshmaysiz.
Oʻzbek oʻquvchi uchun katta yengillik. Oʻzbekchada kesim shaxsga qarab oʻzgaradi: «talabaman», «talabasan», «talaba». Uch shaxs — uch qoʻshimcha, va ularni yodlash kerak. Yaponchada esa です hamma shaxs uchun bitta: 私は学生です · あなたは学生です · 山田さんは学生です — kesim qimirlamaydi. Yaʼni aynan shu nuqtada yapon tili oʻzbekchadan ham sodda, va bu yengillik butun kurs davomida saqlanadi: yapon feʼllari hech qachon shaxsga qarab tuslanmaydi.
2. Savol — faqat か qoʻshasiz
Yapon tilida savol yasash uchun soʻz tartibini oʻzgartirish shart emas. Gap oxiriga か qoʻshasiz — tamom.
Xabar
〜です
学生です。
Talaba.
Savol
〜ですか
学生ですか。
Talabami?
Savol belgisi odatda qoʻyilmaydi. か ning oʻzi savolni bildiradi, shuning uchun yaponlar gap oxiriga 。 qoʻyadi. Ohang ham koʻtarilmaydi — bu ingliz tilidan katta farq.
アフソナさんは日本人ですか。
afusona-san wa nihonjin desu ka
Afsona yaponmi?
Javob: はい (ha) yoki いいえ (yoʻq). Ikkalasi ham hiraganada, va いいえ dagi い ikkita — uzun i.
3. Inkor — 〜ではありません
Endi teskarisini aytamiz. です ning inkori uzunroq, lekin qoidasi oddiy: です oʻrniga ではありません qoʻyiladi.
| Shakl | Yaponcha | Uslub | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| tasdiq | です | hurmat | …dir |
| inkor | ではありません | rasmiy | …emas |
| inkor | じゃありません | kundalik | …emas |
では bu yerda «dewa» deb oʻqiladi. Yana oʻsha は qoidasi: u grammatik qoʻshimcha boʻlgani uchun [wa] boʻlib oʻqiladi. Yozilishi では, oʻqilishi [dewa]. Kundalik nutqda esa u qisqarib じゃ boʻladi — aynan shuning uchun じゃありません shakli paydo boʻlgan.
私は先生ではありません。学生です。
watashi wa sensē dewa arimasen. gakusē desu
Men oʻqituvchi emasman. Talabaman.
Ikkinchi gapda 私は takrorlanmadi — mavzu allaqachon maʼlum boʻlsa, yaponchada u tushirib qoldiriladi. Bu juda keng tarqalgan.
4. Savolga javob berish
«はい» va «いいえ» ning oʻzi quruq eshitiladi. Tabiiy javob ikki qismdan iborat: avval はい yoki いいえ, keyin qisqa tasdiq yoki inkor.
| Savol | Tasdiq javob | Inkor javob |
|---|---|---|
| 学生ですか | はい、そうです | いいえ、ちがいます |
| 先生ですか | はい、先生です | いいえ、先生ではありません |
そうです — «shunday». ちがいます — «yoʻq, boshqacha». Bu ikkalasi universal javob: nima soʻralganini takrorlamasdan, qisqa va tabiiy javob berasiz. Yaponlar kundalik nutqda aynan shularni ishlatadi.
5. Mavzu tushib qoladi — va bu normal
Yapon tilidagi eng koʻp hayratlanarli narsalardan biri shu: agar kim haqida gapirayotganingiz aniq boʻlsa, 私は ni umuman aytmaysiz.
| Toʻliq | Tabiiy | Maʼnosi |
|---|---|---|
| 私は学生です | 学生です | Talabaman |
| あなたは先生ですか | 先生ですか | Oʻqituvchimisiz? |
Bu oʻzbekchaga juda yaqin. Biz ham «Men talabaman» oʻrniga koʻpincha shunchaki «Talabaman» deymiz — qoʻshimcha kimligini aytadi. Yaponchada esa qoʻshimcha ham yoʻq, kontekst hal qiladi. Shuning uchun あなた («siz») soʻzini ehtiyot bilan ishlating: yaponlar uni kam ishlatadi va uning oʻrniga odamning ismini aytadi.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 私は学生は です
✓ 私は学生です — は gapda bir marta, mavzudan keyin.
✗ Oʻz ismiga さん qoʻshish: 私はアフソナさんです
✓ 私はアフソナです — さん faqat boshqa odamga nisbatan ishlatiladi.
✗ では ni «deha» deb oʻqish
✓ [dewa] — は grammatik qoʻshimcha boʻlgani uchun [wa] boʻladi.
Mashq
1. «Men talabaman» ni yaponchada ayting.
Javob
私は学生です。 Kontekst aniq boʻlsa, shunchaki 学生です。 ham yetadi.
2. Bu gapni savolga aylantiring: 先生です。
Javob
先生ですか。 — faqat か qoʻshiladi, soʻz tartibi oʻzgarmaydi.
3. です ning ikkita inkor shaklini ayting.
Javob
ではありません (rasmiy) va じゃありません (kundalik).
4. Nega 私は koʻpincha tushirib qoldiriladi?
Javob
Kim haqida gapirilayotgani kontekstdan aniq boʻlsa, mavzuni takrorlash ortiqcha sanaladi. Bu yapon tilida juda keng tarqalgan.
5. です qanday oʻqiladi va nega?
Javob
[des] — soʻz oxiridagi す dagi «u» jarangsiz undosh yonida ovozini yoʻqotadi (PJ-2).
Kalit soʻzlar
- 私 — men
- です — …dir (kesim)
- ではありません — …emas (rasmiy)
- じゃありません — …emas (kundalik)
- か — savol qoʻshimchasi
- はい / いいえ — ha / yoʻq
- 学生 — talaba
- 先生 — oʻqituvchi
- さん — hurmat qoʻshimchasi
- 名前 — ism
Esda qoladigan uch narsa
- A は B です — birinchi qolipingiz. です shaxsga qarab oʻzgarmaydi.
- Savol — gap oxiriga か. Soʻz tartibi oʻzgarmaydi, ohang koʻtarilmaydi.
- Inkor — ではありません [dewa arimasen] yoki kundalik じゃありません.