PJ-16: ここ・そこ・あそこ va に — joy va «bor» gapi (あります / います)
Joy soʻzlari bilan ko-so-a-do tizimi yopiladi, va yaponchadagi «bor» gapini quramiz — jonli narsa uchun います, jonsiz narsa uchun あります.
PJ-16: ここ・そこ・あそこ va に — joy va «bor» gapi (あります / います)
Oʻtgan darsda narsalarni koʻrsatishni oʻrgandingiz. Bugun joylarni koʻrsatasiz — va shu bilan ko-so-a-do jadvali toʻliq yopiladi.
Keyin esa yaponchadagi eng kerakli gaplardan biri keladi: «…bor». Bu yerda bitta gʻalati narsa bor va uni darrov aytib qoʻyaman: yapon tilida ikkita «bor» soʻzi mavjud, va qaysi birini tanlash narsaning tirikligiga bogʻliq.
Bu darsda siz
- ここ・そこ・あそこ・どこ bilan joyni koʻrsatasiz
- に qoʻshimchasi bilan «qayerda» ekanini aytasiz
- あります va います ni toʻgʻri tanlaysiz
- Ikki xil «bor» gapini qurasiz: «X qayerda» va «qayerda X bor»
1. Joy soʻzlari — jadval yopiladi
| Masofa | Narsa | Ot bilan | Joy | Hurmatli |
|---|---|---|---|---|
| こ — menga yaqin | これ | この | ここ | こちら |
| そ — senga yaqin | それ | その | そこ | そちら |
| あ — uzoq | あれ | あの | あそこ | あちら |
| ど — savol | どれ | どの | どこ | どちら |
Oxirgi ustunga eʼtibor bering. こちら・そちら・あちら asli «bu tomon» degani, lekin ular hurmatliroq shakl sifatida ham ishlaydi. Doʻkonda sotuvchi «こちらです» desa, u «bu yoqda» ham, «mana bu» ham demoqchi. どちら esa «qayer» ning muloyim shakli — va PJ-15 dagi «ikkitadan qaysi biri» maʼnosi ham shu soʻzda.
2. に — «…da, …ga»
に — joy qoʻshimchasi. U otdan keyin turadi va «qayerda» degan savolga javob beradi.
Bu oʻzbekchaga aynan mos tushadi. «Sinfda» — oʻrin-payt kelishigi, soʻzga yopishadi va otdan keyin turadi. Yaponcha に ham xuddi shunday: soʻzdan keyin, soʻzga yopishgan. Ingliz tilida esa oldin keladigan predlog ishlatiladi — yana bir joy, oʻzbek oʻquvchi ustunlikka ega.
3. あります va います — qaysi birini tanlash
あります — JONSIZ
あります
Kitob, stol, pul, maktab, daraxt. Qimirlamaydigan, oʻz irodasi boʻlmagan hamma narsa.
います — JONLI
います
Odam, mushuk, it, baliq. Oʻz irodasi bilan harakatlanadigan tirik jonzot.
机の上に本があります。
tsukue no ue ni hon ga arimasu
Stol ustida kitob bor.
Kitob — jonsiz, demak あります. Diqqat: «stol ustida» = 机の上 — yaponchada joy soʻzi otdan keyin keladi.
教室に学生がいます。
kyōshitsu ni gakusē ga imasu
Sinfda talaba bor.
Talaba — jonli, demak います. Bu farqni yaponlar bir zumda sezadi, shuning uchun uni yodlab qoʻyish kerak.
Chegara doim aniq emas. Mashina, poyezd va robot — jonsiz, demak あります, garchi ular harakatlansa ham. Oʻsimlik ham jonsiz. Lekin mushukni います deb aytasiz. Qoida: oʻz irodasi bilan harakatlanadimi? Agar ha — います.
4. Ikki xil «bor» gapi
Bir xil maʼlumotni ikki xil aytish mumkin, va farqi — nima haqida gapirayotganingizda. Bu PJ-14 dagi は va が farqining amaliy koʻrinishi.
| Qolip | Misol | Nimani soʻrayapti |
|---|---|---|
| JOY に NARSA が あります | 教室に本があります | «Sinfda nima bor?» — joy maʼlum, narsa yangi |
| NARSA は JOY に あります | 本は教室にあります | «Kitob qayerda?» — narsa maʼlum, joy yangi |
Qoida sodda: maʼlum narsa は oladi va gap boshiga chiqadi; yangi narsa が oladi. Shuning uchun «Mushuk qayerda?» degan savolga «猫は…» deb javob berasiz — mushuk allaqachon maʼlum.
5. Joy soʻzlari — 上 · 下 · 中 · 前 · 後ろ
«Sinfda» deyish oson, lekin «stol ustida» deyish uchun qoʻshimcha soʻz kerak. Yaponchada bu soʻzlar otdan keyin turadi va の bilan ulanadi.
| Soʻz | Maʼnosi | Misol |
|---|---|---|
| 上 | ust | 机の上に — stol ustida |
| 下 | ost | 机の下に — stol tagida |
| 中 | ich | 鞄の中に — sumka ichida |
| 前 | old | 店の前に — doʻkon oldida |
| 後ろ | orqa | 学校の後ろに — maktab orqasida |
Tartib oʻzbekchaga aynan teskari emas — bir xil! Oʻzbekchada «stolning ustida», yaponchada 机の上に. Ikkalasida ham: ot → bogʻlovchi → joy soʻzi → oʻrin qoʻshimchasi. Ingliz tilida esa bu butunlay boshqa tartibda quriladi. Bu の qoʻshimchasiga PJ-17 da butun dars bagʻishlanadi.
6. Inkor: ありません va いません
| Tur | Bor | Yoʻq |
|---|---|---|
| jonsiz | あります | ありません |
| jonli | います | いません |
ここに猫はいません。
koko ni neko wa imasen
Bu yerda mushuk yoʻq.
Inkor gapda が koʻpincha は ga almashadi — «mushukka kelsak, u yoʻq». Bu juda keng tarqalgan va tabiiy eshitiladi.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 教室に先生があります
✓ …先生がいます — odam jonli, demak います.
✗ 机の上に本がいます
✓ …本があります — kitob jonsiz.
✗ ここは猫がいます
✓ ここに猫がいます — joy uchun に kerak.
Mashq
1. «Sinfda oʻqituvchi bor» — あります yoki います?
Javob
います — odam jonli. 教室に先生がいます。
2. Mashina uchun qaysi feʼl ishlatiladi?
Javob
あります. Mashina harakatlanadi, lekin oʻz irodasi bilan emas — shuning uchun jonsiz sanaladi.
3. «Kitob qayerda?» degan savolga javob qaysi qolipda boʻladi?
Javob
NARSA は JOY に あります: 本は教室にあります。 Kitob maʼlum, shuning uchun は oladi.
4. どちら soʻzining ikkita maʼnosi qaysi?
Javob
«Qayer» ning muloyim shakli, va «ikkitadan qaysi biri» (PJ-15).
5. «Stol ustida» ni yaponchada qanday aytasiz?
Javob
机の上に — joy soʻzi (上) otdan keyin keladi, oʻzbekchadagi «ust-i-da» kabi.
Kalit soʻzlar
- ここ・そこ・あそこ・どこ — bu yer, shu yer, u yer, qayer
- こちら・どちら — bu tomon (hurmatli), qayer
- に — …da, …ga (joy)
- あります — bor (jonsiz)
- います — bor (jonli)
- 机 — stol
- 上・下 — ust, ost
- 中 — ich
- 猫 — mushuk
- 教室 — sinf xonasi
Esda qoladigan uch narsa
- Joy soʻzlari ここ・そこ・あそこ・どこ bilan ko-so-a-do jadvali yopildi.
- Yaponchada ikkita «bor»: あります jonsiz, います jonli narsa uchun.
- Qolip: JOY に NARSA が あります, yoki maʼlum narsa haqida gapirsangiz NARSA は JOY に あります.