PJ-39: Xohish — 〜たいです va 〜がほしいです
«Qilmoqchiman» va «kerak». Ikkalasi ham い-sifat boʻlib tuslanadi — yaʼni PJ-25 dagi qoida yana ishga tushadi — va ikkalasi ham が oladi.
PJ-39: Xohish — 〜たいです va 〜がほしいです
Shu paytgacha siz nima qilayotganingizni, nima qilganingizni va nima qilish shartligini ayta olardingiz. Bugun eng shaxsiy narsani aytasiz: nimani xohlaysiz.
Ikkita qolip bor — biri ish uchun («bormoqchiman»), ikkinchisi narsa uchun («velosiped kerak») — va ikkalasining ham kutilmagan umumiy tomoni bor: ular sifat boʻlib tuslanadi.
Bu darsda siz
- «…moqchiman» ni aytasiz: ます oʻzagi + たい
- «… kerak» ni aytasiz: ot + がほしい
- Ikkalasini い-sifat kabi tuslaysiz
- Nega boshqa odam haqida bunday aytilmasligini bilib olasiz
1. 〜たいです — «…moqchiman»
Oʻzak — yana ます oʻzagi, oʻtgan darsdagining oʻzi. Unga たい qoʻshiladi.
| ます shakli | Oʻzak | たい | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| 行きます | 行き | 行きたいです | bormoqchiman |
| 食べます | 食べ | 食べたいです | yemoqchiman |
| 休みます | 休み | 休みたいです | dam olmoqchiman |
| します | し | したいです | qilmoqchiman |
Oʻzbekchada bu «-moqchiman» qoʻshimchasi — va u ham feʼlga yopishadi, alohida soʻz emas: «bormoqchiman», 行きたいです. Ikki tilda ham xohish feʼlning bir qismi boʻlib qoladi; rus yoki ingliz tilidagidek alohida «xohlayman» feʼli kerak emas. Bu — yana bir bevosita moslik.
2. たい い-sifat kabi tuslanadi
Mana kutilmagan qismi. たい い bilan tugaydi — va u haqiqiy い-sifat kabi tuslanadi. Yaʼni PJ-25 dagi qoida bu yerda qayta ishlaydi.
| Shakl | Yaponcha | Maʼnosi |
|---|---|---|
| hozirgi | 行きたいです | bormoqchiman |
| inkor | 行きたくないです | bormoqchi emasman |
| oʻtgan | 行きたかったです | bormoqchi edim |
| oʻtgan inkor | 行きたくなかったです | bormoqchi emas edim |
い → くない, い → かった. Bu aynan 安い → 安くない → 安かった bilan bir xil. Yangi qoida yodlash kerak emas — feʼl sifatga aylanib boʻlgan, keyingisi tanish.
3. Toʻldiruvchi: を yoki が
たい bilan toʻldiruvchi ikki xil belgilanishi mumkin, va ikkalasi ham toʻgʻri.
すしが食べたいです。／ すしを食べたいです。
sushi ga tabetai desu / sushi o tabetai desu
Sushi yemoqchiman.
が biroz anʼanaviyroq va xohishni kuchliroq koʻrsatadi; を kundalik nutqda koʻp eshitiladi. Boshlangʻich bosqichda が ni tanlang — u sifat mantiqiga mos.
4. 〜がほしいです — «… kerak»
Bu esa narsa uchun. Feʼl emas, ot qoʻyiladi va u が oladi.
ほしい ham い-sifat — va bu safar rostakam sifat, hech qanday feʼl ichida emas. Shuning uchun u ham 好き kabi が oladi: PJ-26 dagi «音楽が好きです» qolipining oʻzi.
| Shakl | Yaponcha | Maʼnosi |
|---|---|---|
| hozirgi | 自転車がほしいです | velosiped kerak |
| inkor | 自転車はほしくないです | velosiped kerak emas |
| oʻtgan | 自転車がほしかったです | velosiped kerak edi |
5. Ikkalasini ajratish
ISH — たい
feʼl
本が読みたいです
kitob oʻqimoqchiman
NARSA — ほしい
ot
本がほしいです
kitob kerak
6. Muloyimlik: xohishni qanday aytish kerak
Bitta amaliy ogohlantirish. 〜たいです — bu oʻz xohishingizni tugʻridan-tugʻri aytish, va u baʼzan juda ochiq eshitiladi. Doʻstlar orasida muammo yoʻq; lekin ustozdan yoki katta yoshli odamdan biror narsa soʻraganda undan foydalanmang.
Masalan: ustozga «本が 借りたいです» («kitob olmoqchiman») deyish biroz qoʻpol chiqadi — bu oʻz xohishini roʻyxatga olib qoʻygandek. Toʻgʻri yoʻli — PJ-32 dagi qolip: «本を借りてもいいですか» yoki «貸してください». Yaʼni xohish emas, ruxsat soʻraladi.
Bu farq yapon tilida juda muhim: kimga gapirayotganingiz qaysi qolipni tanlashingizni belgilaydi. Xuddi PJ-34 dagi «iltimos» va «qoida» ajratimi kabi.
7. Boshqa odam haqida aytilmaydi
Mana bu qoida oʻzbek oʻquvchi uchun gʻalati tuyuladi, lekin u yapon tilining muhim odatlaridan biri.
«彼は行きたいです» deyilmaydi. Sababi mantiqiy: xohish — ichki tuygʻu, va yapon tilida boshqa odamning ichini bilib turgandek gapirish odobsizlik hisoblanadi. Siz faqat oʻzingiz haqingizda va savol berganda ishlata olasiz: 行きたいですか — «bormoqchimisiz?». Boshqa odam haqida gapirish uchun alohida shakl bor va u keyinroq keladi.
— 夏休みに何がしたいですか。
— 日本へ行きたいです。でもお金がほしいです。
natsuyasumi ni nani ga shitai desu ka / nihon e ikitai desu. demo okane ga hoshii desu
— Yozgi taʼtilda nima qilmoqchisiz? — Yaponiyaga bormoqchiman. Lekin pul kerak.
Savol ですか bilan — bu ruxsat etilgan. Javobda ikkala qolip ham bor: ish uchun たい, narsa uchun ほしい.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 行くたいです
✓ 行きたいです — たい ます oʻzagiga qoʻshiladi, lugʻat shakliga emas.
✗ 行きたいでした
✓ 行きたかったです — たい い-sifat: zamonni oʻzi tashiydi, です emas.
✗ 自転車をほしいです
✓ 自転車がほしいです — ほしい sifat, feʼl emas; を olmaydi.
Mashq
1. 休む dan «dam olmoqchiman» ni yasang.
Javob
休みたいです — ます oʻzagi 休み + たい.
2. «Bormoqchi edim» ni ayting.
Javob
行きたかったです — たい い-sifat, demak い → かった.
3. «Velosiped kerak» ni ayting.
Javob
自転車がほしいです。 Ot + が + ほしい.
4. たい va ほしい farqi nima?
Javob
たい — ish xohlanadi (feʼl bilan), ほしい — narsa xohlanadi (ot bilan).
5. Nega «彼は行きたいです» deyilmaydi?
Javob
Xohish — ichki tuygʻu. Yapon tilida boshqa odamning ichini bilgandek gapirilmaydi. Savolda esa mumkin: 〜たいですか.
Kalit soʻzlar
- 〜たいです — …moqchiman
- 〜たくないです — …moqchi emasman
- 〜たかったです — …moqchi edim
- ほしい — kerak, xohlanadi (い-sifat)
- 自転車 — velosiped
- お金 — pul
- 夏休み — yozgi taʼtil
- 旅行 — sayohat
- 新しい — yangi
- 彼 — u (erkak)
Esda qoladigan uch narsa
- ます oʻzagi + たい, va natija — い-sifat.
- Ot + が + ほしい — narsa uchun. を olmaydi.
- Faqat oʻzingiz haqingizda; boshqa odamga — savol shaklida.