PJ-45: Oddiy shakl (普通体) — 丁寧体 dan oʻtish
Kursning ikkinchi burilish nuqtasi. Kitob, gazeta, kundalik va doʻstlar bilan suhbat — hammasi shu shaklda. Va siz uni allaqachon bilasiz.
PJ-45: Oddiy shakl (普通体) — 丁寧体 dan oʻtish
Qirq toʻrt dars davomida siz bitta uslubda gapirdingiz: 丁寧体 — です・ます uslubi. U muloyim, ishonchli va deyarli hech qachon xato boʻlmaydi.
Lekin yapon kitobi, gazetasi, romani va kundaligi bu uslubda yozilmaydi. Doʻstlar ham bunday gaplashmaydi. Ular 普通体 — oddiy shaklni ishlatadi.
Yaxshi xabar: siz uni allaqachon bilasiz. Lugʻat shakli, ない-shakli, た-shakli — hammasi 普通体 ning oʻzi va siz ularni PJ-28, PJ-34, PJ-35 da yasagansiz. Bugun faqat ularni bir jadvalga yigʻamiz va otlar bilan sifatlarni ham shu tizimga qoʻshamiz.
Bu darsda siz
- Feʼlning toʻrtta oddiy shaklini bir jadvalda koʻrasiz
- Sifat va otni oddiy shaklga oʻtkazasiz
- だ ning qachon tushib qolishini bilib olasiz
- Qaysi uslubni qachon tanlashni tushunasiz
1. Feʼl — hammasi tanish
| Shakl | 丁寧体 | 普通体 | Qayerdan tanish |
|---|---|---|---|
| hozirgi | 行きます | 行く | PJ-28 lugʻat shakli |
| inkor | 行きません | 行かない | PJ-34 ない-shakli |
| oʻtgan | 行きました | 行った | PJ-35 た-shakli |
| oʻtgan inkor | 行きませんでした | 行かなかった | yangi |
Faqat bitta shakl yangi. 行かなかった — bu ない ning oʻtgan zamoni, va ない い-sifat boʻlgani uchun u PJ-25 qoidasi boʻyicha yasaladi: い → かった. Yaʼni yangi qoida ham emas — eskisining yangi joyda ishlashi.
2. い-sifat — です ni olib tashlang
| Shakl | 丁寧体 | 普通体 |
|---|---|---|
| hozirgi | 安いです | 安い |
| inkor | 安くないです | 安くない |
| oʻtgan | 安かったです | 安かった |
| oʻtgan inkor | 安くなかったです | 安くなかった |
い-sifat eng oson. です ni olib tashlaysiz — tamom. Bu PJ-25 da aytgan gapning isboti: sifat oʻzi kesim, です faqat muloyimlik uchun. Muloyimlik kerak boʻlmasa, です ham kerak emas.
3. な-sifat va ot — だ paydo boʻladi
Bu yerda esa yangi soʻz keladi: だ — です ning oddiy shakli.
| Shakl | 丁寧体 | 普通体 |
|---|---|---|
| hozirgi | 学生です | 学生だ |
| inkor | 学生ではありません | 学生じゃない |
| oʻtgan | 学生でした | 学生だった |
| oʻtgan inkor | 学生ではありませんでした | 学生じゃなかった |
な-sifat ham xuddi shunday, chunki u PJ-26 dan beri ot kabi tuslanadi: 静かだ, 静かじゃない, 静かだった.
じゃ — ではの qisqargan shakli. ではない ham toʻgʻri va u rasmiyroq, kitobiy eshitiladi. Kundalik nutqda esa deyarli doim じゃない. Ikkalasini ham tanib oling.
4. だ koʻpincha tushib qoladi
Mana kutilmagan qismi. Ogʻzaki nutqda だ koʻpincha umuman aytilmaydi — ayniqsa savolda va ayollar nutqida.
YOZUVDA
学生だ。
Kitob, maqola, kundalik.
SUHBATDA
学生？
だ tushadi. Ohang savolni koʻrsatadi.
Feʼl bilan bunday boʻlmaydi — 行く hech qachon qisqarmaydi. Faqat だ tushadi, chunki u boglama, yaʼni maʼno tashimaydigan boʻlak. Oʻzbekchada ham «U talaba» deymiz — «U talabadir» demaymiz. Boglama ikki tilda ham eng oson tushib qoladigan qism.
5. Qaysi uslubni qachon
Shubha boʻlsa — です・ます. Ortiqcha muloyimlik hech qachon xato emas; yetarli boʻlmagan muloyimlik esa haqoratdek eshitilishi mumkin. Yaponiyada oʻqiyotgan chet ellik 普通体 ni oʻqiy biladi, lekin gapirganda deyarli doim 丁寧体 ishlatadi. Siz ham shunday qiling.
6. Nega baribir oʻrganish kerak
Sababi oddiy: keyingi grammatikaning yarmi undan yasaladi. 〜と思います, 〜とき, 〜たら, 〜ので — hammasi oldida oddiy shaklni talab qiladi. Yaʼni siz uni gapirish uchun emas, gap qurish uchun oʻrganasiz.
Buni shunday tasavvur qiling: 丁寧体 — gapning tashqi kiyimi, va u faqat eng oxirida koʻrinadi. Gapning ichida esa hamma narsa oddiy shaklda turadi, chunki u yerda kimga gapirayotganingiz muhim emas — u yerda faqat maʼno bor.
Shuning uchun bu dars Blok D ning boshi. Undan keyingi oʻn yetti dars gaplarni bir-biriga ulashni oʻrgatadi, va har birida oddiy shakl gapning ichida turadi.
明日雨が降ると思います。
ashita ame ga furu to omoimasu
Ertaga yomgʻir yogʻadi deb oʻylayman.
Gap oxiri muloyim (思います), lekin ichkarisi oddiy shaklda (降る). Bu — keyingi darslarning asosiy qolipi.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 安いだ
✓ 安い — い-sifatga だ qoʻshilmaydi. だ faqat ot va な-sifat bilan.
✗ 行きませんでした → 行かないだった
✓ 行かなかった — ない い-sifat, demak い → かった.
✗ Ustozga: 行く
✓ 行きます — kattaroq odamga doim 丁寧体.
Mashq
1. 食べませんでした ni oddiy shaklga oʻtkazing.
Javob
食べなかった — ない → なかった.
2. 安いです ni oddiy shaklga oʻtkazing.
Javob
安い — です ni olib tashlang, xolos. だ qoʻshilmaydi.
3. 学生ではありません ni oddiy shaklga oʻtkazing.
Javob
学生じゃない (yoki rasmiyroq: 学生ではない).
4. Ustoz bilan qaysi uslubda gapirasiz?
Javob
丁寧体 — です・ます. Shubha boʻlsa doim shuni tanlang.
5. Nega oddiy shaklni oʻrganish kerak?
Javob
Chunki keyingi grammatikaning yarmi — 〜と思います, 〜とき, 〜たら — oldida oddiy shaklni talab qiladi.
Kalit soʻzlar
- 普通体 — oddiy shakl
- 丁寧体 — muloyim shakl
- だ — です ning oddiy shakli
- じゃない — ではありません ning oddiy shakli
- だった — でした ning oddiy shakli
- 〜なかった — oʻtgan zamon inkori
- 日記 — kundalik
- 雨 — yomgʻir
- 降る — yogʻmoq (I guruh)
- 思う — oʻylamoq (I guruh)
Esda qoladigan uch narsa
- Feʼlda faqat bitta shakl yangi: 〜なかった.
- だ faqat ot va な-sifat bilan — い-sifatga qoʻshilmaydi.
- Gapirganda です・ます; oddiy shakl esa gap qurish uchun.