PJ-43: Sanoq soʻzlari (助数詞) va ularning tovush oʻzgarishi
Yaponchada narsani shunchaki sanab boʻlmaydi — har bir turga oʻz soʻzi bor. Va eng qiyini sonlar emas, ularning oldida sodir boʻladigan tovush oʻzgarishi.
PJ-43: Sanoq soʻzlari (助数詞) va ularning tovush oʻzgarishi
«Uchta kitob» degan gapni yaponchada tuzib koʻring. Sizda 三 bor, 本 bor — lekin ularni shunchaki yonma-yon qoʻyib boʻlmaydi.
Yapon tilida son bilan ot orasida uchinchi soʻz turadi: sanoq soʻzi. U narsaning turiga qarab tanlanadi — yassimi, uzunmi, tirikmi. Va uning oldida son koʻpincha oʻz tovushini oʻzgartiradi.
Bu darsda siz
- Oltita eng kerakli sanoq soʻzini oʻrganasiz
- Tovush oʻzgarishini qoida sifatida koʻrasiz, yodlab emas
- Umumiy 〜つ sanogʻini bilib olasiz
- Sanoq soʻzini gapda toʻgʻri joyga qoʻyasiz
1. Oltita sanoq soʻzi
| Soʻz | Nimani sanaydi | Misol |
|---|---|---|
| 人 | odam | 学生, 友だち |
| 枚 | yassi narsa | 紙, シャツ, 写真 |
| 本 | uzun narsa | 鉛筆, 傘, バナナ |
| 匹 | kichik hayvon | 猫, 犬, 魚 |
| 個 | kichik buyum | りんご, 卵 |
| 台 | mashina, texnika | 車, パソコン |
本 «kitob» degani emas! Sanoq soʻzi sifatida u uzun narsa ni sanaydi: qalam, soyabon, banan, shisha. Kitob esa 冊 bilan sanaladi. Bitta kanji ikki xil ishda — buni boshidanoq ajratib qoʻying.
2. Tovush oʻzgarishi — qoida, yodlash emas
Bu qismni koʻpchilik yodlaydi. Kerak emas: hammasi ikkita qoidaga sigʻadi.
| Qoida | Qaysi sanoq soʻzida | Nima boʻladi |
|---|---|---|
| 1, 6, 8, 10 | は va か qatoridagilar | kichik っ qoʻshiladi |
| 3 va 何 | faqat は qatoridagilar | は → ば (jaranglashadi) |
は qatoridagi sanoq soʻzlari — 本 va 匹. か qatoridagisi — 個. Qolganlari (人, 枚, 台) umuman oʻzgarmaydi.
| Son | 本 | 匹 | 個 | 枚 |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 一本 | 一匹 | 一個 | 一枚 |
| 2 | 二本 | 二匹 | 二個 | 二枚 |
| 3 | 三本 | 三匹 | 三個 | 三枚 |
| 6 | 六本 | 六匹 | 六個 | 六枚 |
| 8 | 八本 | 八匹 | 八個 | 八枚 |
| 10 | 十本 | 十匹 | 十個 | 十枚 |
| 何 | 何本 | 何匹 | 何個 | 何枚 |
Bu oʻzgarish tasodifiy emas — u tilni yengillashtiradi. «さんほん» deb aytib koʻring: ん dan keyin ほ ni chiqarish qiyin, til oʻz-oʻzidan «ぼ» ga oʻtadi. «いちほん» ham xuddi shunday «いっぽん» ga siqiladi. Oʻzbekchada ham shunday jarayonlar bor — «ket+di» ogʻizda ketti boʻlib chiqadi. Farqi bitta: yapon tili bu oʻzgarishni yozuvda ham koʻrsatadi, oʻzbekcha esa yozuvda saqlab qoladi.
3. 人 — ikkita istisno
| Son | Oʻqilishi | Izoh |
|---|---|---|
| 1 | 一人 | tartibsiz |
| 2 | 二人 | tartibsiz |
| 3 | 三人 | odatdagidek |
| 4 | 四人 | よん emas, よ |
一人 va 二人 sizga PJ-22 dan tanish — oʻqish matnlarida koʻp marta uchragan. Endi ular qaysi tizimga tegishli ekani ham maʼlum boʻldi, va nega 3 dan boshlab hammasi oddiy holga qaytishi ham.
4. 〜つ — universal sanoq
Sanoq soʻzini bilmasangiz, 〜つ bor. U kichik buyumlarni sanaydi va deyarli har doim ishlaydi. Faqat 1 dan 10 gacha.
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|
| ひとつ | ふたつ | みっつ | よっつ | いつつ |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| むっつ | ななつ | やっつ | ここのつ | とお |
Bular yaponcha sonlar — PJ-12 dagi 一, 二 xitoycha sonlar edi. Shuning uchun ular butunlay boshqacha eshitiladi va 10 dan keyin tugaydi. Doʻkonda «buni ikkitasini bering» deyish uchun ふたつ kifoya.
5. Gapda qayerda turadi
Sanoq soʻzi otdan keyin, feʼldan oldin turadi — va oʻz qoʻshimchasini olmaydi.
教室に学生が八人います。猫が三匹います。
kyōshitsu ni gakusei ga hachinin imasu. neko ga sanbiki imasu
Sinfda sakkiz nafar talaba bor. Uchta mushuk bor.
Sanoq soʻzi が yoki を dan keyin, feʼldan oldin. Unga hech qanday qoʻshimcha qoʻshilmaydi.
6. Savol berish
何 ni sanoq soʻziga qoʻshsangiz, savol chiqadi — va u ham oʻsha tovush qoidasiga boʻysunadi.
| Savol | Nimani soʻraydi |
|---|---|
| 何人 | necha kishi |
| 何本 | nechta (uzun narsa) |
| 何匹 | nechta (hayvon) |
| いくつ | nechta (umumiy) |
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ さんほん
✓ 三本 — 3 va 何 は qatorini jaranglashtiradi.
✗ りんごを三個を買いました
✓ りんごを三個買いました — sanoq soʻzi qoʻshimcha olmaydi.
✗ 猫が三本います
✓ 猫が三匹います — tirik jonzot 匹 bilan sanaladi.
Mashq
1. «Uchta qalam» ni ayting.
Javob
鉛筆三本 — uzun narsa, va 3 は ni ば ga aylantiradi.
2. 一匹 nega «いちひき» emas?
Javob
1, 6, 8, 10 っ qoʻshadi va は qatorini ぱ ga oʻtkazadi.
3. «Toʻrt kishi» ni ayting.
Javob
四人 — よん emas, よ. Bu 人 ning uchinchi istisnosi.
4. Qaysi sanoq soʻzlari umuman oʻzgarmaydi?
Javob
枚 va 台 (va 人, oʻz istisnolaridan tashqari). Faqat は va か qatoridagilari oʻzgaradi.
5. Sanoq soʻzini bilmasangiz nima qilasiz?
Javob
〜つ ni ishlating: ひとつ, ふたつ, みっつ… U 10 gacha ishlaydi va deyarli hech qachon xato boʻlmaydi.
Kalit soʻzlar
- 助数詞 — sanoq soʻzi
- 枚 — yassi narsalar uchun
- 本 — uzun narsalar uchun
- 匹 — kichik hayvonlar uchun
- 個 — kichik buyumlar uchun
- 台 — texnika uchun
- 犬 — it
- 傘 — soyabon
- 卵 — tuxum
- いくつ — nechta?
Esda qoladigan uch narsa
- 1, 6, 8, 10 → kichik っ; 3 va 何 → は ば ga.
- 枚 va 台 oʻzgarmaydi.
- Bilmasangiz — 〜つ. U deyarli har doim ishlaydi.