PJ-41: Imkoniyat 1 — 〜ことができます
«Qila olaman» ni aytishning uzun, lekin oson yoʻli. Bitta qoida, hech qanday tuslanish — va u har qanday feʼl bilan ishlaydi.
PJ-41: Imkoniyat 1 — 〜ことができます
Yapon tilida «qila olaman» ni ikki xil aytish mumkin. Biri — uzun, lekin hech qanday yangi tuslanish talab qilmaydigan yoʻl; ikkinchisi qisqa, lekin feʼlni oʻzgartirishni talab qiladi.
Bugun oson yoʻlni olamiz. Keyingi darsda qisqasini — va shunda ikkalasini yonma-yon qoʻyib, qaysi birini qachon tanlashni koʻrasiz.
Bu darsda siz
- Lugʻat shakli + ことができます qolipini yasaysiz
- Otdan ham imkoniyat gapini tuzasiz: 〜ができます
- Inkor va oʻtgan zamon shakllarini yasaysiz
- こと nima uchun kerakligini va nima qilishini tushunasiz
1. Yasalishi
Feʼlni lugʻat shaklida qoldiring, ustiga ことができます qoʻshing. Hech narsa oʻzgarmaydi — bu qolipning butun jozibasi shunda.
| Lugʻat shakli | Imkoniyat | Maʼnosi |
|---|---|---|
| 泳ぐ | 泳ぐことができます | suza olaman |
| 話す | 話すことができます | gapira olaman |
| 食べる | 食べることができます | yeya olaman |
| 来る | 来ることができます | kela olaman |
Uchala guruh ham bir xil. I, II, III — farqi yoʻq, chunki feʼl umuman tuslanmaydi. Shuning uchun bu qolip yangi feʼl uchraganda eng ishonchli tanlov: guruhini bilmasangiz ham ishlaydi.
Bu kursda kam uchraydigan holat: qolip uzunroq, lekin osonroq. Odatda yapon grammatikasi teskari yoʻldan boradi — qisqartirish uchun tuslanish talab qiladi. Keyingi darsda aynan shunday boʻladi.
2. こと nima qilyapti
こと — «ish, narsa» degan ot, va siz uni PJ-35 da koʻrgansiz: 行ったことがあります. Bu yerda ham u xuddi shu ishni bajaradi — feʼlni otga aylantiradi.
Oʻzbekchada ham xuddi shunday qilish mumkin: «suzishni bilaman», «gapirishni uddalayman» — bu yerda ham feʼl «-ish» qoʻshimchasi bilan otga aylanadi. Yaponcha こと oʻsha «-ish» ning oʻzi. Shuning uchun bu qolipni yodlashning eng oson yoʻli — uni «…ish mumkin» deb tarjima qilish.
3. Ot bilan: 〜ができます
Agar imkoniyat koʻnikma haqida boʻlsa va uning oti boʻlsa, こと kerak emas — otning oʻzi が oladi. Bu koʻproq til, musiqa asbobi, sport va kasb-hunar bilan ishlaydi: yaʼni oʻrganib olinadigan narsalar bilan.
Farqni sezish oson: 日本語ができます degan odam til biladi; 日本語を 話すことができます degan odam esa aniq bitta ishni — gapirishni — uddalaydi. Birinchisi kengroq.
| Yaponcha | Maʼnosi |
|---|---|
| 日本語ができます | yapon tilini bilaman |
| ピアノができます | pianino chala olaman |
| 料理ができます | ovqat pishira olaman |
4. Inkor va oʻtgan zamon
できます oddiy feʼl, shuning uchun u odatdagidek tuslanadi.
| Shakl | Yaponcha | Maʼnosi |
|---|---|---|
| hozirgi | 泳ぐことができます | suza olaman |
| inkor | 泳ぐことができません | suza olmayman |
| oʻtgan | 泳ぐことができました | suza oldim |
私は日本語を話すことができますが、漢字を書くことができません。
watashi wa nihongo o hanasu koto ga dekimasu ga, kanji o kaku koto ga dekimasen
Yapon tilida gapira olaman, lekin iyeroglif yoza olmayman.
Diqqat: feʼlning oʻz toʻldiruvchisi を ni saqlaydi (日本語を), こと esa が oladi. Ikki qoʻshimcha bir gapda.
5. Koʻnikma haqida gapirish: 上手 va 下手
«Qila olaman» bilan yonma-yon yuradigan ikkita な-sifat bor: 上手 («mohir») va 下手 («uquvsiz»). Ular ham が oladi — PJ-26 dagi 好き kabi.
ムニラさんは料理が上手です。私は下手です。
munira-san wa ryōri ga jōzu desu. watashi wa heta desu
Munira ovqat pishirishga mohir. Men uquvsizman.
が yana oʻsha joyda. «Uddalash», «yoqish», «xohish» — hammasi holat, va holat gapida narsa ega boʻlib turadi.
上手 ni oʻzingiz haqingizda ishlatmang. «Men mohirman» degan gap yaponchada maqtanchoqlik boʻlib eshitiladi. Oʻzingiz haqingizda 下手 yoki «まだ上手ではありません» deng — kamtarlik bu yerda odat emas, qoida.
6. Qachon ishlatiladi
Bu qolip keyingi darsdagi qisqa shakldan biroz rasmiyroq eshitiladi. U yozma tilda, eʼlonlarda va rasmiy suhbatda koʻproq uchraydi — yaʼni odam odamga emas, tashkilot odamga gapirganda.
| Qayerda | Misol |
|---|---|
| Eʼlon | ここで写真を撮ることができます |
| Rasmiy savol | 来ることができますか |
| Yozma til | 予約することができます |
Boshlangʻich bosqichda bu — sizning ishonchli quroliningiz. Keyingi darsda qisqa shakl keladi va u kundalik nutqda koʻproq ishlatiladi, lekin u har bir guruh uchun alohida qoida talab qiladi. Shoshilmang: ことができます bilan siz istalgan feʼldan imkoniyat gapini bugunoq tuza olasiz.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 泳ぎことができます
✓ 泳ぐことができます — こと oldida lugʻat shakli turadi, ます oʻzagi emas.
✗ 泳ぐことをできます
✓ 泳ぐことができます — こと bu yerda ega, toʻldiruvchi emas.
✗ 日本語をできます
✓ 日本語ができます — できます ham が oladi, xuddi 好き kabi.
Mashq
1. 読む dan «oʻqiy olaman» ni yasang.
Javob
読むことができます — lugʻat shakli oʻzgarmaydi.
2. こと bu qolipda nima qilyapti?
Javob
Feʼlni otga aylantiryapti — oʻzbekchadagi «-ish» kabi: «suzish mumkin».
3. «Yapon tilini bilaman» ni ot bilan ayting.
Javob
日本語ができます。 Ot bilan こと kerak emas.
4. «Suza olmayman» ni ayting.
Javob
泳ぐことができません。 できます oddiy feʼl kabi tuslanadi.
5. Nega bu qolip yangi feʼl uchun ishonchli?
Javob
Chunki feʼl umuman tuslanmaydi — guruhini bilmasangiz ham ishlaydi.
Kalit soʻzlar
- 〜ことができます — …ish mumkin, qila olaman
- 〜ができます — (ot bilan) uddalayman
- こと — ish, narsa (feʼlni otga aylantiradi)
- ピアノ — pianino, royal
- 料理 — ovqat, pishirish
- 弾く — chalmoq (I guruh)
- 運転する — mashina haydamoq
- 予約する — oldindan buyurtma bermoq
- 上手 — mohir (な-sifat)
- 下手 — uquvsiz (な-sifat)
Esda qoladigan uch narsa
- Lugʻat shakli + ことができます — feʼl tuslanmaydi.
- こと feʼlni otga aylantiradi, shuning uchun が oladi.
- Ot bilan こと kerak emas: 日本語ができます.