PJ-55: 〜ても — «…sa ham»
Shart gapining teskarisi: natija shartga qaramaydi. Va siz bu qolipni PJ-32 dan beri bilasiz — 〜てもいいです aynan shu.
PJ-55: 〜ても — «…sa ham»
Oxirgi besh dars shart haqida edi: agar bu boʻlsa, u boʻladi. Bugun teskarisi. Bu boʻlsa ham, u baribir boʻladi.
SHART (PJ-50)
雨が降ったら、行きません。
Yomgʻir yogʻsa, bormayman. Natija shartga qaraydi.
TAʼZIM (bugun)
雨が降っても、行きます。
Yomgʻir yogʻsa ham, boraman. Natija qaramaydi.
Bu darsda siz
- Har qanday soʻzdan ても shaklini yasaysiz
- Inkor shaklini — なくても ni — tuzasiz
- Soʻroq soʻzi bilan «nima qilsa ham» degan qolipni yasaysiz
- PJ-32 dagi 〜てもいいです nima ekanini nihoyat tushunasiz
1. Yasalishi — yana eski shakl, yangi qoʻshimcha
PJ-29 va PJ-30 da siz て-shaklini oʻrgangansiz. Bugun unga も qoʻshiladi. Xolos — xuddi PJ-50 dagi た + ら kabi.
| Soʻz turi | Oraliq shakl | + も | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| Feʼl | 降って | 降っても | yogʻsa ham |
| Feʼl (inkor) | 降らなくて | 降らなくても | yogʻmasa ham |
| い-sifat | 高くて | 高くても | qimmat boʻlsa ham |
| い-sifat (inkor) | 高くなくて | 高くなくても | qimmat boʻlmasa ham |
| な-sifat | 静かで | 静かでも | tinch boʻlsa ham |
| Ot | 学生で | 学生でも | talaba boʻlsa ham |
Ot va な-sifatda て emas, で. Sababi PJ-29 da aytilgan edi: otning て-shakli で. Shuning uchun 学生でも — «学生てても» emas. Bu bir qarashda boshqa qoidadek koʻrinadi, aslida esa oʻsha bitta て-shakli.
Oʻzbekcha «-sa ham» ning aynan oʻzi. «Yomgʻir yogʻsa ham boraman» — ikkala tilda ham bu qurilma ikki boʻlakdan: shart + «ham». Yaponchada ham xuddi shunday: て (shart boʻlagi) + も (ayni oʻsha «ham», PJ-19 dagi も). Yaʼni siz ikkita tanish narsani qoʻshyapsiz, uchinchi narsani emas.
Bu qolip bir qarashda kichkina koʻrinadi, lekin u gapga butunlay boshqa ohang beradi. Shart gap suhbatdoshga tanlov beradi: «yomgʻir yogʻsa, bormaymiz» — demak hali hammasi ochiq. ても esa tanlovni yopadi: «yomgʻir yogʻsa ham boramiz» — bu qaror allaqachon qabul qilingan. Shuning uchun ても koʻpincha vaʼda, ahd va qatʼiyat gaplarida chiqadi. Yapon tilida biror ishga jiddiy kirishayotgan odam deyarli doim shu qolipni ishlatadi.
2. Inkor: 〜なくても
Inkor shakli alohida eʼtiborga loyiq, chunki u kundalik nutqda juda koʻp ishlatiladi.
- 行く ning ない-shakli: 行かない (PJ-34)
- ない い-sifat, demak uning て-shakli: 行かなくて
- Ustiga も: 行かなくても
今日は来なくてもいいです。
Bugun kelmasangiz ham boʻladi.
«Kelmaslik kerak» emas — «kelish shart emas». Bu ikkisi boshqa gap.
Va yana bir amaliy joyi bor: bu shakl ruxsat soʻrash va berishning asosi. Yaponchada «mumkinmi?» degan savol deyarli doim ても bilan tuziladi, chunki yapon tili toʻgʻridan-toʻgʻri «ruxsat bering» demaydi. U aylanib oʻtadi: «qilsam ham boʻladimi?» Keyingi boʻlimda buni yaqindan koʻrasiz.
3. PJ-32 ning siri ochildi
PJ-32 da siz 〜てもいいです ni «ruxsat» qolipi deb yodlagansiz: 食べてもいいです — «yesangiz boʻladi». U yerda u sehrli ibora edi. Endi uni yechib koʻrsatsa boʻladi.
Oʻzbekcha ham ruxsatni shu yoʻl bilan beradi. «Yesang ham boʻladi», «Borsang ham mayli» — bu gaplar ham, soʻzma-soʻz olganda, ruxsat emas, eʼtiroz yoʻqligi. Yapon tili ayni shu yoʻldan boradi. Shuning uchun 食べてもいいです ni endi yodlash shart emas — uni yasash mumkin.
| Qolip | Soʻzma-soʻz | Amalda |
|---|---|---|
| 〜てもいいです | qilsang ham — yaxshi | ruxsat (PJ-32) |
| 〜なくてもいいです | qilmasang ham — yaxshi | shart emas |
| 〜てはいけません | qilsang — boʻlmaydi | taqiq (PJ-33) |
| 〜なければなりません | qilmasang — boʻlmaydi | majburiyat (PJ-33) |
Bu jadval butun N5 grammatikasining toʻrtdan birini bitta qoidaga bogʻlaydi. Toʻrttasi ham «shart + baho» qurilmasi. Shuni bir marta koʻrsangiz, ularni chalkashtirish ancha qiyinlashadi.
高くても買います。
Qimmat boʻlsa ham sotib olaman.
い-sifatning て-shakli くて, ustiga も.
4. Soʻroq soʻzi + ても = «nima qilsa ham»
Soʻroq soʻzini ても bilan qoʻshsangiz, u «farqi yoʻq» degan maʼnoni beradi.
| Qolip | Misol | Maʼnosi |
|---|---|---|
| 何を〜ても | 何を食べても | nima yesa ham |
| どこへ〜ても | どこへ行っても | qayerga borsa ham |
| だれが〜ても | だれが来ても | kim kelsa ham |
| いくら〜ても | いくら読んでも | qancha oʻqisa ham |
いくら探しても、見つかりませんでした。
Qancha qidirsam ham, topolmadim.
Oʻzbekcha bu qolipni ayni shu tartibda yasaydi. «Nima qilsa ham», «qayerga borsa ham», «qancha oʻqisa ham» — soʻroq soʻzi oldinda, «-sa ham» orqada. Yaponchada ham: soʻroq soʻzi oldinda, ても orqada. Bu ikki tilning eng aniq ustma-ust tushgan joylaridan biri, shuning uchun bu qolipni oʻzbek oʻquvchisi deyarli darrov oʻzlashtiradi.
Diqqat qiling: bu qolipda も oʻz maʼnosini yoʻqotmagan. PJ-19 da siz uni «ham» deb oʻrgangansiz — 私も, これも. Bu yerda ham u aynan shu ish qilyapti, faqat otga emas, butun shartga qoʻshilyapti: «nima yesa — u ham boʻladi», «kim kelsa — u ham boʻladi». Shuning uchun natija oʻzgarmaydi: hamma yoʻl bir joyga olib boradi.
5. でも — bu ham oʻsha も
PJ-54 da siz でも ni «lekin» deb koʻrgansiz. Endi uning qayerdan kelganini koʻrasiz: で (te-shakl) + も — yaʼni «shunday boʻlsa ham». Gap boshiga chiqqanda u «lekin» boʻlib qoladi.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 学生てても
✓ 学生でも — otning て-shakli で (PJ-29).
✗ 高いても
✓ 高くても — い-sifatning て-shakli くて.
✗ 行かないても
✓ 行かなくても — ない い-sifat, demak なくて.
✗ 来なくてもいいです = «kelmang»
✓ 来なくてもいいです = «kelish shart emas» — taqiq emas, erkinlik.
Mashq
1. 読む ning ても shaklini yasang.
Javob
読んでも — て-shakli 読んで (PJ-30), unga も.
2. 安い ning ても shaklini yasang.
Javob
安くても — い-sifatning て-shakli くて.
3. «Yomgʻir yogʻsa ham boramiz» ni yozing.
Javob
雨が降っても行きます.
4. «行かなくてもいいです» nimani anglatadi?
Javob
Borish shart emas. «Bormang» degani emas — bu taqiq emas, erkinlik.
5. «Kim kelsa ham, javob bir xil» — boshini yozing.
Javob
だれが来ても… — soʻroq soʻzi oldinda, ても orqada.
Kalit soʻzlar
- 〜ても — …sa ham
- 〜なくても — …masa ham
- 〜なくてもいいです — …shart emas
- いくら〜ても — qancha …sa ham
- 続ける — davom ettirmoq (II guruh)
- 必ず — albatta
- 見つかる — topilmoq (I guruh)
- 諦める — taslim boʻlmoq (II guruh)
- 練習 — mashq
- 試合 — musobaqa
Esda qoladigan uch narsa
- て-shakli + も — ot va な-sifatda で + も.
- 〜なくてもいいです = shart emas, taqiq emas.
- Soʻroq soʻzi + ても = «farqi yoʻq».