PJ-54: Qarama-qarshilik: 〜が va 〜けど
«Lekin» — va u gapning oxiriga yopishadi, boshiga emas. Bundan tashqari が va けど yaponchaning eng koʻp ishlatiladigan muloyim ochqichlari.
PJ-54: Qarama-qarshilik: 〜が va 〜けど
PJ-14 dan beri siz が ni bir ishda koʻrgansiz: ega koʻrsatuvchi qoʻshimcha. Bugun oʻsha belgi butunlay boshqa ish qiladi — u ikki gapni ulaydi va «lekin» degan maʼnoni beradi.
Ikkisi bir-biriga aloqasiz. Ularni ajratish esa juda oson, va buni dars boshida qilib qoʻyamiz.
Bu darsda siz
- Bogʻlovchi が ni qoʻshimcha が dan ajratasiz
- が va けど orasidan toʻgʻrisini tanlaysiz
- Nega ular oldingi gapning muloyimligini saqlashini bilib olasiz
- «Kechirasiz, lekin…» degan muloyim ochqichni ishlatasiz
1. Ikki xil が
Ajratish qoidasi bitta savolda. が dan oldin ot turibdimi yoki tugallangan gap? Ot boʻlsa — bu ega koʻrsatkichi. Gap boʻlsa (yaʼni oldida kesim bor) — bu «lekin». Chalkashish deyarli mumkin emas, chunki «高いです» ot emas.
2. Yasalishi — va bitta gʻalati xususiyat
Boshqa hamma bogʻlovchi oldida oddiy shakl talab qilgan edi: と (PJ-46), とき (PJ-49), ので (PJ-53). が va けど esa talab qilmaydi. Ular oldingi gapning muloyimligini oʻzgarmasdan saqlaydi.
| Uslub | Gap 1 | Bogʻlovchi | Gap 2 |
|---|---|---|---|
| Muloyim | 高いです | が | 買います |
| Oddiy | 高い | けど | 買う |
| Aralash (tabiiy) | 高いけど | けど | 買います |
Bu oʻzbekchadan farq qiladigan joy. Oʻzbekchada «lekin» ikkinchi gapning boshida turadi: «Qimmat, lekin olaman». Yaponchada esa が va けど birinchi gapning oxiriga yopishadi: «高いですが、買います». Yaʼni oʻzbekcha «lekin» ni yaponchaga koʻchirganda u bir gap chapga suriladi. Buni bir marta sezsangiz, boshqa xato qilmaysiz.
3. が va けど — qaysi biri qachon
Oʻrtada yana ikkitasi bor. けれども — eng rasmiysi, けれど — oʻrtacha. Yaʼni bitta soʻzning toʻrtta uzunligi bor: けど → けれど → けれども → が. Qanchalik uzun boʻlsa, shunchalik rasmiy. Yozganda が ni, gapirganda けど ni ishlating.
日本語は難しいですが、面白いです。
Yapon tili qiyin, lekin qiziqarli.
買いたいけど、お金がない。
Olgim kelyapti, lekin pulim yoʻq.
Ikkala qism ham oddiy shaklda — doʻstlar orasidagi gap.
Bu xususiyat が va けど ni butun Blok D dagi eng erkin bogʻlovchiga aylantiradi. Ular bilan gap tuzishdan oldin hech narsani oʻzgartirish kerak emas: qanday aytgan boʻlsangiz, shundayligicha ulayverasiz. Faqat bitta shart bor — gapning eng oxiri butun gapning uslubini belgilaydi, shuning uchun muloyim gapni oddiy shakl bilan tugatmang.
4. Muloyim ochqich — qarama-qarshilik emas
Mana yaponchada eng koʻp uchraydigan が. Bu yerda u hech qanday qarama-qarshilik bildirmaydi — u shunchaki gapni yumshoq boshlash uchun turadi.
すみませんが、駅はどこですか。
Kechirasiz, bekat qayerda?
«Kechirasiz, lekin bekat qayerda?» emas. が bu yerda faqat odob.
失礼ですが、お名前は何ですか。
Uzr, ismingiz nima?
Oʻzbekchada ham xuddi shunday boʻsh «-u» bor. «Kechirasiz-u, soat nechchi boʻldi?» — bu yerdagi «-u» ham hech nimani qarshi qoʻymaydi, u faqat gapni yumshatadi. Yaponcha すみませんが aynan shu ish. Shuning uchun bu が ni tarjima qilishga urinmang — uni ohang deb qabul qiling.
Bu ochqichlarni yodlab oling — ular tayyor ibora. すみませんが · 失礼ですが · あのう、すみませんが. Yaponiyada koʻchada birovga murojaat qilishning deyarli yagona yoʻli shu.
でも — oʻzbekcha «lekin» ga eng oʻxshaydigan soʻz, va aynan shuning uchun xavfli. でも yangi gapning boshida turadi: «高いです。でも、買います。» — bu toʻgʻri va oʻzbekcha tartibga toʻliq mos. Lekin yaponlar bir fikrni ikkiga boʻlmasdan aytishni afzal koʻradi, shuning uchun kundalik nutqda «高いですけど、買います» ancha koʻp eshitiladi. Yaʼni でも xato emas — u shunchaki gapni ikkiga sindiradi, けど esa butun qoldiradi.
Bu ochqichlarning ishlashi ham bir xil mantiqqa asoslangan. «Kechirasiz» deb boshlab, keyin darrov savol berish yaponchada biroz keskin eshitiladi: siz odamni toʻxtatdingiz va shu zahoti undan bir narsa talab qilyapsiz. が esa oʻrtaga kichkina boʻshliq qoʻyadi — goʻyo «kechirasiz, bir narsa bor edi…» degandek. Shuning uchun uni tarjima qilib boʻlmaydi: u soʻz emas, pauza.
5. けど gapni ochiq qoldiradi
Suhbatda けど dan keyin hech narsa aytmaslik ham mumkin. Bu qoʻpollik emas — aksincha, muloyimlik: siz fikringizni oxirigacha aytmay, suhbatdoshga joy qoldiryapsiz.
A: 明日、来ますか。
B: 行きたいですけど…
A: Ertaga kelasizmi? — B: Borgim kelardi-yu…
Davomi aytilmaydi: «…lekin vaqtim yoʻq». Yaponchada bu «yoʻq» degan javobning eng odobli shakli.
Yozma ishda gapni けど bilan tugatmang. Bu faqat ogʻzaki nutqning uslubi. Insho va imtihonda gap toʻliq boʻlishi kerak.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 高いです。が、買います。
✓ 高いですが、買います。 — が birinchi gapga yopishadi, ikkinchisining boshida turmaydi.
✗ 高いですけど、買う
✓ 高いですけど、買います — gap oxiri butun gapning uslubini belgilaydi; oxirini muloyim qoldiring.
✗ 学生だですが
✓ 学生ですが (muloyim) yoki ✓ 学生だけど (oddiy) — ikkisini aralashtirmang.
✗ Inshoda: 難しいけど…
✓ 難しいですが、… — yozma ishda が, va gap toʻliq.
Mashq
1. «この本が好きです» dagi が qanaqa が?
Javob
Ega koʻrsatkichi — undan oldin ot turibdi (本), gap emas.
2. «安いですが、買いません» dagi が-chi?
Javob
Bogʻlovchi «lekin» — undan oldin tugallangan gap turibdi (安いです).
3. Doʻstingizga aytyapsiz: «Qiyin, lekin qiziqarli.» Qaysi bogʻlovchi?
Javob
けど — 難しいけど面白い. が yozma va rasmiy.
4. «すみませんが、駅はどこですか» — bu yerda が nima qilyapti?
Javob
Hech qanday qarama-qarshilik yoʻq. Bu muloyim ochqich — gapni yumshoq boshlash uchun.
5. «行きたいですけど…» — nega gap tugamagan?
Javob
Bu ataylab. «…lekin vaqtim yoʻq» aytilmaydi — yaponchada «yoʻq» degan javobning eng odobli shakli shu.
Kalit soʻzlar
- 〜が — lekin (rasmiy, yozma)
- 〜けど — lekin (suhbat)
- けれども · けれど — が va けど orasidagi shakllar
- すみませんが — kechirasiz-u…
- 失礼ですが — uzr, lekin…
- 反対 — qarshi, teskari
- でも — lekin (gap boshida)
- お金 — pul
- 長い — uzun
- 短い — qisqa
Esda qoladigan uch narsa
- が / けど birinchi gapga yopishadi — oʻzbekcha «lekin» dan bir gap chapda.
- Ular oldingi gapning muloyimligini saqlaydi — oddiy shakl talab qilmaydi.
- すみませんが — bu qarama-qarshilik emas, odob.