PJ-57: 〜ようになります va 〜ことにします — oʻzgarish va qaror
Yapon tilining eng yaponcha juftligi: なる (oʻzi shunday boʻldi) va する (men shunday qildim). Va nihoyat なる feʼlining oʻzi.
PJ-57: 〜ようになります va 〜ことにします — oʻzgarish va qaror
Yapon tilida ikkita feʼl butun tilni ikkiga boʻlib turadi:
する — men qilaman. Iroda, qaror, tanlov.
なる — shunday boʻladi. Oʻzgarish, natija, tabiiy yoʻl.
Bugun ikkalasini ham oʻrganasiz, va bir narsani sezasiz: yapon tili imkoni boricha なる ni tanlaydi — hatto qaror odam tomonidan qilingan boʻlsa ham.
Bu darsda siz
- なる feʼlini sifat va ot bilan ishlatasiz
- 〜ようになります — «…adigan boʻldim» ni yasaysiz
- 〜ことにします — «qaror qildim» ni yasaysiz
- 〜ことになります nega boshqa maʼno berishini bilib olasiz
1. Avval なる ning oʻzi
なる — «boʻlmoq», «aylanmoq». U I guruh feʼli va uch xil qoʻshiladi. Bu yerda ham oʻsha tanish uch yoʻl:
| Soʻz turi | Qoida | Misol | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| い-sifat | い → く + なる | 寒くなります | sovuq boʻladi |
| な-sifat | + に + なる | 元気になります | tuzalib ketadi |
| Ot | + に + なる | 先生になります | oʻqituvchi boʻladi |
| Feʼl | + ように + なる | 話せるようになります | gapira oladigan boʻladi |
Oʻzbekcha «boʻlmoq» ham aynan shunday tarqaladi. «Sovuq boʻldi», «sogʻlom boʻldi», «oʻqituvchi boʻldi», «gapiradigan boʻldi» — toʻrtta boshqa qurilma, bitta feʼl. Yaponchada ham bitta feʼl: なる. Faqat unga ulanish uchun sifat く ga, ot に ga, feʼl esa ように ga tayanadi. Oʻzbekchada bu ulanishlar koʻrinmaydi, yaponchada koʻrinadi — shuning uchun jadvalni bir marta yodlab qoʻyish kerak.
Bu farqni koʻrish uchun bitta oddiy tekshiruv bor: gapni «kim qildi?» degan savol bilan sinang. «Sovuq boʻldi» — kim qildi? Hech kim. «Oʻqituvchi boʻldi» — kim qildi? Yana hech kim: u boʻldi, uni hech kim qilmadi. Aynan shu sababdan bu gaplarning hammasida なる turadi. Agar savolga «men» deb javob bera olsangiz, unda gapda する boʻlishi kerak — va bu tekshiruv butun darsning qolgan qismida ham ishlaydi.
2. 〜ようになります — «…adigan boʻldim»
Bu qolip qobiliyat yoki odatdagi oʻzgarishni bildiradi: ilgari boʻlmagan edi, endi bor.
日本語が話せるようになりました。
Yaponcha gapiradigan boʻldim.
Potensial shakl + ようになる — eng koʻp uchraydigan ishlatilishi.
野菜を食べるようになりました。
Sabzavot yeydigan boʻldim.
Qobiliyat emas, odat oʻzgardi. Ilgari yemas edim.
«-adigan boʻldim» — bu qolipning oʻzbekcha nusxasi. Diqqat qiling: oʻzbekcha ham bu yerda ikkita boʻlak ishlatadi — «gapiradigan» (sifatdosh) + «boʻldim». Yaponchada ham ikkita: ように + なる. Ikkala tilda ham oddiy «gapirdim» yetarli emas, chunki gap ishning oʻzi haqida emas, oʻzgarish haqida.
Inkorda ように koʻpincha tushib qoladi. «Yemaydigan boʻldim» — odatda 食べなくなりました, yaʼni ない → なく + なる. «食べないように なりました» ham uchraydi, lekin birinchisi ancha tabiiyroq.
Bu qolipning kuchi shundaki, u vaqtni ichiga oladi. «Gapiraman» degan gap bir nuqtani aytadi; «gapiradigan boʻldim» esa butun bir yoʻlni — ilgari boʻlmagan, oradan vaqt oʻtgan, endi bor. Shuning uchun yaponlar oʻzlari haqida gapirganda bu qolipni juda koʻp ishlatadi: u maqtanchoqlik emas, chunki gapning egasi oʻzgarish, odam emas.
3. 〜ことにします — «qaror qildim»
Bu — sizning qaroringiz. Lugʻat shakli yoki ない-shakli ustiga ことにする qoʻyiladi.
| Shakl | Misol | Maʼnosi |
|---|---|---|
| Tasdiq | 毎日走ることにしました | har kuni yugurishga qaror qildim |
| Inkor | 行かないことにしました | bormaslikka qaror qildim |
| Davomiy | 毎朝読むことにしています | har kuni ertalab oʻqishni odat qilganman |
ことにしました va ことにしています farqi. Birinchisi — qaror qilingan paytga ishora qiladi («oʻshanda qaror qildim»). Ikkinchisi — qaror hali ham kuchda ekanini aytadi («shunday qilib yuraman»). PJ-31 dagi ています ning oʻsha ishi.
4. 〜ことになります — qaror meniki emas
する oʻrniga なる qoʻysangiz, qaror sizdan chiqmaydi: uni maktab, kompaniya, oila yoki shart-sharoit qiladi.
ことにしました
来月日本へ行くことにしました。
Men qaror qildim.
ことになりました
来月日本へ行くことになりました。
Shunday boʻlib qoldi — ishxona yubordi, hujjat chiqdi.
Va mana yaponcha odob. Koʻp hollarda qarorni aslida oʻzingiz qilgan boʻlsangiz ham, ことになりました deyiladi. Sababi: «men qaror qildim» degan gap yaponchada oʻzini oldinga surishdek eshitiladi. Toʻy, ish oʻzgarishi, koʻchish — bularning hammasi yaponchada «shunday boʻlib qoldi» deb eʼlon qilinadi.
来年結婚することになりました。
Kelasi yili turmush quradigan boʻldik.
Qarorni ular qilgan, lekin yaponchada shunday eʼlon qilinadi — kamtarlik shunday ishlaydi.
Oʻzbekchada ham xuddi shu kamtarlik bor. «Kelasi yili toʻy boʻladigan boʻldik», «Toshkentga koʻchadigan boʻldik» — siz bu gaplarda ham qarorni oʻzingizga olmayapsiz. «Men qaror qildim» deb aytish ikkala tilda ham quruqroq va qattiqroq eshitiladi. Farqi shundaki, yaponchada bu tanlov emas — deyarli qoida.
5. Uchalasi bir jadvalda
| Qolip | Kim qiladi | Nimani bildiradi |
|---|---|---|
| 〜ようになる | hech kim — oʻzi | qobiliyat yoki odat oʻzgardi |
| 〜ことにする | men | qaror qildim |
| 〜ことになる | boshqa kuch (yoki kamtarlik) | shunday boʻlib qoldi |
| 〜ようにする | men | shunday boʻlishiga harakat qilaman (PJ-56) |
決める / 決まる ham oʻsha juftlik. 決める — men hal qilaman (する tomoni), 決まる — hal boʻladi (なる tomoni). Yapon tilida bunday juftliklar oʻnlab, va ularning barchasi ayni shu chiziq boʻyicha ajraladi.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 寒いになります
✓ 寒くなります — い-sifat く ga tushadi, に olmaydi.
✗ 先生くなります
✓ 先生になります — ot に oladi.
✗ 話せるになりました
✓ 話せるようになりました — feʼl ように orqali ulanadi.
✗ 行きますことにしました
✓ 行くことにしました — こと ot, demak oldida oddiy shakl (PJ-48).
Mashq
1. «寒い» ni なる bilan ulang.
Javob
寒くなります — い-sifat く ga tushadi.
2. «先生» ni なる bilan ulang.
Javob
先生になります — ot に oladi.
3. «Yaponcha gapiradigan boʻldim» ni yozing.
Javob
日本語が話せるようになりました — potensial shakl + ように + なる.
4. «行くことにしました» va «行くことになりました» — farqi?
Javob
Birinchisida men qaror qildim; ikkinchisida shunday boʻlib qoldi — yoki men kamtarlik qilyapman.
5. Nega yaponlar toʻy haqida «結婚することになりました» deydi?
Javob
Chunki «men qaror qildim» degan gap oʻzini oldinga surishdek eshitiladi. なる — kamtarlik. Oʻzbekcha «toʻy boʻladigan boʻldik» ham xuddi shunday.
Kalit soʻzlar
- なる — boʻlmoq (I guruh)
- 〜ようになる — …adigan boʻlmoq
- 〜ことにする — qaror qilmoq
- 〜ことになる — shunday boʻlib qolmoq
- 決める — hal qilmoq (II guruh)
- 変わる — oʻzgarmoq (I guruh)
- 結婚 — turmush qurish
- 来月 — kelasi oy
- 最初 — boshida, avval
- 少しずつ — asta-sekin
Esda qoladigan uch narsa
- なる ga ulanish: い-sifat く · ot に · feʼl ように.
- する = men qildim; なる = shunday boʻldi.
- Yapon tili shubha boʻlsa なる ni tanlaydi — bu kamtarlik.