PJ-53: Sabab: 〜から va 〜ので
«Chunki» ning ikki yuzi. から — bu MENING sababim; ので — bu shunchaki shunday boʻlgani. Ikkinchisi kechirim soʻraganda ancha yumshoq eshitiladi.
PJ-53: Sabab: 〜から va 〜ので
Darsga kech qoldingiz. Oʻqituvchi soʻraydi: «Nega?» Sizda ikkita javob bor:
電車が止まったから、遅れました。
電車が止まったので、遅れました。
Ikkalasi ham «poyezd toʻxtagani uchun kech qoldim» degani. Lekin birinchisi biroz himoyalanayotgandek, ikkinchisi esa odobli eshitiladi. Bugun aynan shu farqni qoʻlga olasiz.
Bu darsda siz
- から va ので ni toʻgʻri yasaysiz
- ので nega な talab qilishini tushunasiz
- Qaysi biri qachon odobliroq ekanini bilib olasiz
- «Nega?» degan savolga toʻliq javob berasiz
1. Sabab oldinda turadi
Birinchi navbatda tartibni yodlab oling: yaponchada sabab doim birinchi, natija ikkinchi. Gap teskari yozilmaydi.
Oʻzbekcha ham aynan shu tartibda. «Poyezd toʻxtagani uchun kech qoldim» — sabab oldinda, «uchun» soʻzi sababning orqasida. Yaponchada ham から va ので sababning orqasiga yopishadi. Koʻp tillarda esa «chunki» degan soʻz sababning oldiga tushadi va butun gapni teskari oʻqishga majbur qiladi. Yaʼni bu qolipda ham oʻzbek tili sizga tayyor tartibni berib turibdi.
Lekin bitta joyda oʻzbekcha erkinroq. Oʻzbekchada sababni keyinga surib ham boʻladi: «Kech qoldim, chunki poyezd toʻxtadi». Yaponchada bu mumkin emas. から va ので — qoʻshimchalar, ular oʻzi turgan gapga yopishadi va uni sabab qilib qoʻyadi; ularni gap oxiriga surib boʻlmaydi. Shuning uchun yaponcha gap tuzayotganda birinchi savol doim bitta boʻlsin: sabab nima? — va oʻshani birinchi yozing.
2. から — oddiy shakl ham, muloyim shakl ham
から oʻzidan oldingi gapga hech narsa talab qilmaydi: oddiy shakl ham, です・ます ham turishi mumkin.
| Soʻz turi | から dan oldin | Misol |
|---|---|---|
| Feʼl | oddiy yoki muloyim | 行くから · 行きますから |
| い-sifat | oʻzi | 安いから |
| な-sifat | + だ | 静かだから |
| Ot | + だ | 雨だから |
3. ので — va nega u な talab qiladi
| Soʻz turi | ので dan oldin | Misol |
|---|---|---|
| Feʼl | oddiy shakl | 行くので |
| い-sifat | oʻzi | 安いので |
| な-sifat | + な | 静かなので |
| Ot | + な | 雨なので |
な qayerdan keldi? ので aslida ikki boʻlakdan iborat: の + で. Va の — ot, xuddi PJ-49 dagi とき kabi. Demak undan oldin PJ-48 ning qoidasi ishlaydi: な-sifat な kiyadi. Ot ham shunday, chunki bu yerda u boglama orqali ulanadi. Yaʼni bu ham yangi qoida emas — eskisining yangi joyda ishlashi.
Ot bilan だから va なので ni chalkashtirmang. 雨だから ✓ va 雨なので ✓ — ikkalasi ham toʻgʻri, lekin ular oʻrin almashmaydi: «雨なから» ham, «雨だので» ham yoʻq.
日本語が好きなので、毎日勉強します。
Yapon tilini yaxshi koʻrganim uchun har kuni oʻqiyman.
好き — な-sifat, demak ので oldida な.
4. Farqi: kimning sababi
から — MENING sababim
危ないから、来ないでください。
Men shuni sabab deb hisobladim. Kuchli, aniq, baʼzan biroz qatʼiy. Buyruq va iltimos bilan yaxshi keladi.
ので — shunchaki shunday
電車が止まったので、遅れました。
Bu holat, mening qarorim emas. Yumshoq, odobli. Kechirim va tushuntirish bilan yaxshi keladi.
Oʻzbekchada ham ikki xil ohang bor. «Poyezd toʻxtadi, shuning uchun kech qoldim» — bu oʻzimni himoya qilyapman. «Poyezd toʻxtagani uchun kech qoldim» — bu esa shunchaki voqeani aytyapman. Farq juda nozik, lekin ustoz bilan gaplashganda eshitiladi. Yaponchada aynan shu nozik farq から va ので orasida turibdi — va u yerda u ancha kuchliroq sezilaqoladi.
Amaliy qoida: kechirim soʻrasangiz — ので. Kechikkanda, uy vazifasini qilmaganda, iltimos qilganda — ので tanlang. から bu joylarda «men aybdor emasman» degandek eshitilishi mumkin.
Farqni his qilishning yana bir yoʻli — kim aybdor degan savol. から bilan gapirganingizda siz sababni tanlab qoʻyyapsiz, yaʼni «bu shunday, chunki men shunday deb hisoblayman». ので bilan esa siz hech narsa tanlamaysiz — voqea oʻzi shunday boʻlgan va siz uni shunchaki aytyapsiz. Ustoz, ish beruvchi yoki notanish odam oldida ikkinchisi doim xavfsiz.
Shuning uchun yapon tilida kechikkan odam deyarli doim ので bilan boshlaydi. から bilan boshlagan odam esa, oʻzi sezmasa ham, «men aybdor emasman» degan ohangni qoʻshib yuboradi — va bu ohang oʻzbekchada ham, yaponchada ham eshitiladi.
5. «Nega?» degan savolga javob
Savol どうして yoki なぜ bilan beriladi. Javobda sabab yolgʻiz qolsa, oxiriga からです qoʻyiladi.
A: どうして来ませんでしたか。
B: 病気だったからです。
A: Nega kelmadingiz? — B: Kasal boʻlganim uchun.
Natija aytilmaydi — u savolning oʻzida bor. Shuning uchun からです bilan yopiladi.
«のでです» degan shakl yoʻq. Javob yolgʻiz sababdan iborat boʻlsa, doim からです. ので faqat gap ichida, natija bilan birga keladi.
6. だから — keyingi gapning boshida
Ikkita alohida gap yozmoqchi boʻlsangiz, ikkinchisini だから (oddiy) yoki ですから (muloyim) bilan boshlang.
今日は雨です。ですから、試合はありません。
Bugun yomgʻir. Shuning uchun oʻyin boʻlmaydi.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 静かだので
✓ 静かなので — ので dan oldin な-sifat な kiyadi.
✗ 雨なから
✓ 雨だから — から esa だ oladi. Ikkisi teskari.
✗ 遅れました、電車が止まったので
✓ 電車が止まったので、遅れました — sabab doim oldinda.
✗ 病気だったのでです
✓ 病気だったからです — yolgʻiz sabab doim からです.
Mashq
1. «静か» ni ので bilan ulang.
Javob
静かなので — ので dagi の ot, demak な.
2. «雨» ni から bilan ulang.
Javob
雨だから — から esa だ oladi.
3. Ustozga kechikkaningizni tushuntiryapsiz. Qaysi birini tanlaysiz?
Javob
ので — yumshoq va odobli. から «men aybdor emasman» degandek eshitilishi mumkin.
4. «どうして来ませんでしたか» ga qisqa javob bering: kasal edim.
Javob
病気だったからです — yolgʻiz sabab からです bilan yopiladi.
5. ので nega な talab qiladi?
Javob
Chunki ので = の + で, va の — ot. Otdan oldin な-sifat な kiyadi (PJ-48).
Kalit soʻzlar
- 〜から — chunki (mening sababim)
- 〜ので — chunki (shunchaki shunday)
- だから · ですから — shuning uchun
- どうして · なぜ — nega
- 理由 — sabab
- 遅れる — kechikmoq (II guruh)
- 止まる — toʻxtamoq (I guruh)
- 病気 — kasallik
- 危ない — xavfli
- 事故 — baxtsiz hodisa
Esda qoladigan uch narsa
- Sabab oldinda, natija keyin — oʻzbekchadagidek.
- から だ oladi, ので esa な — teskari.
- Kechirim soʻrasangiz — ので.