PJ-70: Keigo 3: 謙譲語 — お〜する va oʻzini pastga qoʻyish
Keigoning ikkinchi tarmogʻi. Bu yerda oʻzbek tili yordam bermaydi: oʻzbekcha boshqani koʻtaradi, lekin oʻzini deyarli hech qachon pasaytirmaydi.
PJ-70: Keigo 3: 謙譲語 — お〜する
Kecha siz suhbatdoshni koʻtardingiz. Bugun oʻzingizni pasaytirasiz — va natija bir xil boʻladi: orangizdagi masofa ochiladi.
Ikkala mahsuldor qolip bir-biriga juda oʻxshaydi, shuning uchun ularni darrov yonma-yon qoʻyamiz:
尊敬語 (PJ-69)
お待ちになる
«Siz kutasiz» — boshqani koʻtaradi.
謙譲語 (bugun)
お待ちする
«Men kutaman» — oʻzini pasaytiradi.
Bu darsda siz
- お〜する qolipini yasaysiz
- Xitoycha oʻzakli feʼllarga ご qoʻyasiz
- Maxsus 謙譲語 feʼllarini yodlaysiz
- Nega bu tarmoq oʻzbek oʻquvchisiga eng notanish ekanini koʻrasiz
Bir narsani boshda aytib qoʻyish kerak, chunki u bu darsni ancha yengillashtiradi: siz bu tarmoqning bir qismini allaqachon bilasiz. いただきます — 謙譲語 (PJ-60). よろしくお願いします — ham shu. Yaʼni siz bu shakllarni ibora sifatida yodlagansiz; bugun faqat ularning qoidasini koʻrasiz.
1. Qolip: お + ます-oʻzak + する
| Feʼl | ます-oʻzagi | 謙譲語 | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| 待つ | 待ち | お待ちします | kutaman |
| 持つ | 持ち | お持ちします | koʻtarib beraman |
| 送る | 送り | お送りします | yuboraman, kuzataman |
| 伝える | 伝え | お伝えします | yetkazaman |
Ikki qolip bir-biridan faqat oxiri bilan farq qiladi. お待ちになる va お待ちする — boshi bir xil, oxiri boshqa. Shuning uchun ularni alohida yodlamang; bitta jadvalda, yonma-yon yodlang. Adashishning yagona sababi — ularni ikki xil darsda koʻrish.
Kamtarroq shakli — お〜いたす. お待ちいたします — ish joyida va mijoz bilan aynan shu eshitiladi. する oʻrniga いたす qoʻyiladi, xolos.
Ikki qolipni ajratishning oʻzbekcha yoʻli bor. お〜になる ni «qilib turadilar» deb, お〜する ni «qilib beray» deb oʻqib koʻring. «Kutib turadilar» — boshqaning ishi; «kutib beray» — meniki. Oʻzbekcha bu ikki ohangni aniq ajratadi, va agar shakl tanlashda ikkilansangiz, gapni avval oʻzbekcha shu ikki koʻrinishda aytib koʻring — javob oʻzi chiqadi.
2. Xitoycha oʻzakli feʼllar: ご + ot + する
案内する, 説明する kabi feʼllar ご oladi — PJ-69 dagi お / ご qoidasining oʻzi.
| Feʼl | 謙譲語 | Maʼnosi |
|---|---|---|
| 案内する | ご案内します | yoʻl koʻrsataman |
| 説明する | ご説明します | tushuntiraman |
| 連絡する | ご連絡します | xabar beraman |
| 紹介する | ご紹介します | tanishtiraman |
Diqqat qiling: bu qolip har qanday feʼlga qoʻyilmaydi. U faqat suhbatdoshga tegadigan ishlar uchun: kutish, koʻtarish, yuborish, yetkazish. «Uxlayman», «yuguraman» kabi feʼllarga お〜する qoʻyilsa, gap kulgili chiqadi — chunki mening uxlashim suhbatdoshga hech qanday aloqasi yoʻq. Bu qoidani keyingi boʻlimda yana koʻrasiz.
3. Maxsus feʼllar
| Oddiy feʼl | 謙譲語 | ます shakli |
|---|---|---|
| 行く · 来る | 参る | 参ります |
| いる | おる | おります |
| 言う | 申す | 申します |
| する | いたす | いたします |
| 見る | 拝見する | 拝見します |
| 聞く · 訪ねる | 伺う | 伺います |
| 食べる · もらう | いただく | いただきます |
| 会う | お目にかかる | お目にかかります |
Va mana yaxshi xabar: bu feʼllar ます da istisno emas. PJ-69 dagi beshtasi り → い qilgan edi (いらっしゃいます). Bu yerda esa hammasi oddiy: 参ります, 申します, いたします. Yaʼni 謙譲語 ni yodlash 尊敬語 dan osonroq.
ラノと申します。よろしくお願いいたします。
Rano deb ataladi kaminaning ismi. Tanishganimizdan xursandman.
Yaponiyada rasmiy tanishuvning standart gapi. 申す — «aytmoq» ning kamtar shakli.
お写真を拝見しました。
Suratingizni koʻrdim.
Koʻrish — mening ishim, shuning uchun kamtar shakl. Mijozning koʻrishi esa ご覧になる (PJ-69).
明日、そちらに伺います。
Ertaga siznikiga boraman.
伺う bitta soʻzda uchta maʼnoni koʻtaradi: soʻramoq, eshitmoq, tashrif buyurmoq.
Oʻzbekchada ham «arz qilaman» degan ibora bor. «Arz qilmoqchi edim», «ijozat bersangiz aytib oʻtsam» — bu qurilmalar ham oʻzingizni bir pogʻona pastga qoʻyadi. Farqi shundaki, oʻzbekchada ular tanlov: xohlasangiz ishlatasiz, xohlamasangiz yoʻq. Yaponchada esa ish joyida bu tanlov emas — ishlatmasangiz, gap notoʻgʻri boʻladi. Shuning uchun bu darsdagi soʻzlarni vaziyat bilan birga yodlang: telefon, ish suhbati, mijoz.
Bu jadvaldagi soʻzlarning koʻpi kundalik nutqda uchramaydi — va bu normal. Ular ish joyining, telefonning va rasmiy xatning tili. Talaba sifatida sizga ulardan ikkitasi yetadi: 申します (ismni aytish) va いたします (よろしくお願い いたします ichida). Qolganini tanib olsangiz kifoya.
4. Nega bu tarmoq eng notanish
Oʻzbek tili boshqani koʻtaradi, lekin oʻzini pasaytirmaydi. «Keldilar», «aytdilar», «tashrif buyurdilar» — bularning hammasi 尊敬語 tomonida. Oʻzingizni pasaytiradigan shakl esa oʻzbekchada deyarli yoʻq: «kamina», «bandangiz» — bu soʻzlar bor, lekin ular kitobiy va kundalik nutqda eshitilmaydi. Yaponchada aksincha: 申します va いたします ish joyida har kuni, har soatda ishlatiladi. Shuning uchun bu dars butun kursdagi eng «begona» dars — va uni tarjima orqali emas, vaziyat orqali oʻrganish kerak.
Qoida oʻsha-oʻsha: 謙譲語 faqat mening ishimga qoʻyiladi. «お客さまが 参ります» — notoʻgʻri va qoʻpol; mijoz uchun いらっしゃいます.
Bu roʻyxatni yodlashning eng oson yoʻli — uni vaziyat bilan bogʻlash. Telefon koʻtarganda 申します; ish suhbatida いたします; mijozga xizmat qilganda お持ちします; birovnikiga borganda 伺います. Yaʼni bu soʻzlar lugʻat emas, ssenariy: har biri oʻz sahnasiga biriktirilgan.
5. Qachon kerak
Bitta amaliy tekshiruv bor: mening ishim suhbatdoshga tegadimi? Tegsa — 謙譲語. Tegmasa — oddiy 丁寧語 yetadi.
| Gap | Suhbatdoshga tegadimi | Shakl |
|---|---|---|
| Sizni kutaman | ha | お待ちします |
| Sumkangizni koʻtaraman | ha | お持ちします |
| Kecha kino koʻrdim | yoʻq | 見ました |
| Har kuni yuguraman | yoʻq | 走っています |
Shuning uchun keigo suhbatning hamma joyida boʻlmaydi. Siz mijoz bilan gapirsangiz ham, oʻz hordigʻingiz haqidagi gapga 謙譲語 qoʻyilmaydi. Keigo — munosabatning tili, tarjimai holning emas.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ お客さまがお待ちします
✓ お客さまがお待ちになります — mijozning ishi 尊敬語 oladi.
✗ 私がお待ちになります
✓ 私がお待ちします — mening ishim 謙譲語 oladi.
✗ お案内します
✓ ご案内します — xitoycha oʻzakli feʼl ご oladi.
✗ 参いります
✓ 参ります — 謙譲語 feʼllari ます da istisno emas.
Mashq
1. 持つ ni お〜する qolipiga qoʻying.
Javob
お持ちします — ます-oʻzagi 持ち.
2. 案内する ni kamtar shaklga qoʻying.
Javob
ご案内します — xitoycha oʻzak, demak ご.
3. Rasmiy tanishuvda ismingizni qanday aytasiz?
Javob
ラノと申します — 言います emas.
4. «Kecha kino koʻrdim» ga 謙譲語 kerakmi?
Javob
Yoʻq. Bu ish suhbatdoshga tegmaydi, demak oddiy 見ました yetadi.
5. 参る ning ます shakli istisnomi?
Javob
Yoʻq — 参ります, oddiy qoida. Beshta istisno faqat 尊敬語 da.
Kalit soʻzlar
- お〜する / お〜いたす — kamtar qolip
- ご〜する — xitoycha oʻzakli feʼllar uchun
- 参る — bormoq, kelmoq
- おる — boʻlmoq
- 申す — aytmoq
- いたす — qilmoq
- 拝見する — koʻrmoq
- 伺う — soʻramoq, tashrif buyurmoq
- お目にかかる — uchrashmoq
- よろしくお願いいたします — tanishganimdan xursandman
Esda qoladigan uch narsa
- お〜になる (boshqa) ↔ お〜する (men) — faqat oxiri farq qiladi.
- 謙譲語 feʼllari ます da istisno emas.
- Ish suhbatdoshga tegmasa, keigo kerak emas.