PJ-97: Xat, elektron xat va rasmiy murojaat qoliplari
Qogʻoz xat, elektron xat va oddiy xabar — uchta boshqa qolip. 拝啓 va 敬具 juftligi, mavsum salomi, お世話になっております va よろしくお願いいたします.
PJ-97: Xat, elektron xat va rasmiy murojaat qoliplari
Yapon tilida xat yozish — ijod emas, qolipni toʻldirish. Boshi, salomi, oxiri va imzosi oldindan belgilangan; siz faqat oʻrtadagi gapni yozasiz. Bu qoʻrqinchli eshitiladi, lekin aslida bu — sovgʻa: qolipni bir marta yodlab olsangiz, umringiz oxirigacha xat yozishdan qoʻrqmaysiz.
PJ-96 sizga registrni berdi. Bu dars oʻsha registrni qolipga soladi.
Bu darsda siz
- 拝啓 … 敬具 juftligi bilan toʻliq xat yozasiz
- Mavsum salomini (時候の挨拶) toʻgʻri joyga qoʻyasiz
- Elektron xatni お世話になっております bilan boshlaysiz
- 様, 先生, 各位 ni adashtirmay ishlatasiz
1. Uchta xat, uchta dunyo
Eng koʻp uchraydigan xato shu yerda tugʻiladi: elektron xatni 拝啓 bilan boshlash. 拝啓 — qogʻoz xatning qolipi. Elektron xatda u gʻalati, hatto kulgili chiqadi — xuddi telefonda SMS yozib, boshiga «Hurmatli janoblar!» deb qoʻygandek. Elektron xat お世話になっております bilan boshlanadi, xolos.
2. 拝啓 va 敬具 — juftlik
Xatning boshidagi soʻz 頭語, oxiridagisi 結語 deyiladi. Ular juftlik: birini yozsangiz, ikkinchisi majburiy.
| 頭語 | 結語 | Qachon |
|---|---|---|
| 拝啓 | 敬具 | odatdagi toʻliq xat — mavsum salomi bilan |
| 前略 | 草々 | qisqa xat — «salomni qoldirdim» degani |
| 謹啓 | 謹言 | ayniqsa hurmatli — rasmiy tashkilotga |
前略 soʻzma-soʻz «oldingisini qisqartirdim» degani — yaʼni «mavsum salomini yozmayapman, toʻgʻridan-toʻgʻri ishga oʻtaman». Shuning uchun undan keyin mavsum salomi yozilsa, xat oʻz-oʻziga qarshi chiqadi. Qolipni tanladingizmi — oxirigacha oʻshanisida qoling.
3. Mavsum salomi — 時候の挨拶
Toʻliq xat havodan boshlanadi. Bu gʻalati tuyuladi, lekin yapon xatining eng qadimiy qismi shu.
拝啓 桜の花が美しい季節となりました。先生はお元気でいらっしゃいますか。
Hurmatli ustoz! Gilos gullari chiroyli boʻlgan fasl keldi. Siz yaxshimisiz?
Ikki qadam: avval mavsum, keyin odamning ahvoli. いらっしゃいます — PJ-69 dagi 尊敬語.
春
桜の花が美しい季節となりました。
夏
暑い日が続いております。
秋
朝晩涼しくなってまいりました。
冬
寒さが厳しくなってきました。
Oʻzbek xati ham aynan shunday boshlanadi, faqat biz havo emas, odamdan boshlaymiz. «Assalomu alaykum, hurmatli ustoz! Avvalambor sizdan hol-ahvol soʻrayman, oilangiz sogʻ-omonmi?» — bu oʻzbekcha 時候の挨拶ning aynan oʻzi: ishga oʻtishdan oldin majburiy iliq qism. Farqi bitta va uni eslab qolish oson: oʻzbek xati odamdan, yapon xati fasldan boshlanadi. Ikkalasida ham bu qismni tashlab ketish qoʻpollik hisoblanadi, ikkalasida ham u deyarli tayyor jumla — oʻylab topish shart emas, yodlab qoʻyish kifoya.
4. Elektron xat — eng kerakli qolip
Amalda siz qogʻoz xatdan koʻra yuz marta koʻproq elektron xat yozasiz. Uning tuzilishi qatʼiy, lekin qisqa:
- Kimga — 田中先生／山田様
- Salom — いつもお世話になっております。
- Oʻzingizni tanishtirish — 二年生のイノムと申します。
- Asosiy gap — bitta xatda bitta ish, uzunligi uch-toʻrt jumla.
- Yopish — よろしくお願いいたします。
- Imzo — ism, sinf yoki tashkilot, aloqa.
田中先生
いつもお世話になっております。二年生のイノムと申します。
来週の発表について伺いたいことがございます。資料は何ページまででしょうか。
お忙しいところ恐れ入りますが、よろしくお願いいたします。
Tanaka ustoz! Doim gʻamxoʻrligingiz uchun rahmat. Men ikkinchi kurs talabasi Inomman. Keyingi haftadagi taqdimot haqida soʻramoqchi edim: material necha betgacha? Bandligingizda bezovta qilganim uchun uzr, iltimosimni eʼtiborga olsangiz.
Uchta qolip: お世話になっております (salom), 〜と申します (tanishtirish), よろしくお願いいたします (yopish). Oʻrtadagi ikki jumla — sizning oʻz gapingiz.
Ikkita soʻzni hozir yodlab qoʻying, ular butun umr ishlaydi. お世話になっております — soʻzma-soʻz «gʻamxoʻrligingizda boʻlib turibman», lekin amalda bu shunchaki «Assalomu alaykum» ning ish varianti. よろしくお願いいたします — «iltimosimni eʼtiborga oling», va u har qanday xatni yopadi. Yaponiyada yoziladigan har uchinchi elektron xat shu ikkovi bilan boshlanib, shu ikkovi bilan tugaydi.
前略 さっそくですが、来月の件についてご連絡いたします。
… 草々
Salomni qoldiraman. Darrov maqsadga oʻtaman: kelasi oydagi masala yuzasidan xabar bermoqchiman. … Qisqacha, shu.
Qisqa xatning butun skeleti shu: 前略 → さっそくですが → gap → 草々. Mavsum salomi yoʻq, va aynan shuning uchun bu juftlik tanlangan.
5. 様, 先生, 各位 — ismdan keyin nima turadi
様 — umumiy
山田様
Mijoz, notanish odam, tashkilot xodimi. Eng xavfsiz tanlov.
先生 — kasb
田中先生
Oʻqituvchi, shifokor, yurist. 様 qoʻshilmaydi.
田中先生様 — xato. 先生 ning oʻzi allaqachon hurmat belgisi, shuning uchun uning ustiga 様 qoʻyish ikki marta hurmat qilish boʻladi — yaponchada bu hurmatli emas, savodsiz koʻrinadi. Xuddi shunday 各位 («hurmatli hammangiz», guruhga murojaat) ham yolgʻiz turadi: 各位様 deb yozilmaydi.
Bu darsning eng foydali fikri qoliplar haqida emas, balki qoliplarning sababi haqida. Oʻzbekchada ham «Hurmatli …», «Hurmat bilan», «Sizga tashakkur bildiramiz» degan tayyor jumlalar bor, va biz ularni oʻylab topmaymiz — yodlab olganmiz. Yapon tili shu narsani shunchaki koʻproq qilgan: tayyor jumlalar soni koʻp, va ular qatʼiyroq. Demak xat yozish yapon tilida oson, qiyin emas — chunki ijod talab qilinmaydi. Sizdan faqat bitta narsa soʻraladi: qaysi qolipni tanlaganingizni eslab qolish va oxirigacha oʻshanisida qolish.
Oʻzbekchada ham murojaat soʻzi ikki marta takrorlanmaydi, va siz buni allaqachon his qilasiz. «Hurmatli Karimov domla» deymiz — «hurmatli domla janoblari» emas. «Domla» ning oʻzida hurmat bor, ustiga yana bittasini qoʻyish gapni hurmatli emas, gʻaliz qiladi. Yaponchadagi 田中先生様 ham aynan shu: qoida yangi emas, faqat belgilari boshqa. Shuning uchun bu joyda qoidani yodlash shart emas — oʻzbekcha quloq bilan tekshiring: «ikki marta hurmat qildimmi?»
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 拝啓 … 草々
✓ 拝啓 … 敬具 — juftlik buzilmaydi. 草々 faqat 前略 bilan keladi.
✗ (elektron xat) 拝啓 いつもお世話になっております
✓ いつもお世話になっております — elektron xatda 頭語 yozilmaydi.
✗ 田中先生様
✓ 田中先生 — 先生 ning oʻzi hurmat belgisi.
✗ 前略 桜の花が美しい季節となりました
✓ 前略 さっそくですが… — 前略 «salomni qoldirdim» degani, keyin salom yozilmaydi.
✗ よろしくお願いします (ustozga yozilgan rasmiy xatda)
✓ よろしくお願いいたします — いたします — PJ-70 dagi 謙譲語, rasmiy xatning darajasi.
Mashq
1. 拝啓 bilan boshlangan xat nima bilan tugaydi?
Javob
敬具. Bu juftlik: 頭語 va 結語 doim birga yuradi. 草々 boshqa juftlikka — 前略 ga tegishli.
2. Elektron xat qanday boshlanadi?
Javob
いつもお世話になっております. 拝啓 va mavsum salomi — qogʻoz xatniki; elektron xatda ular yozilmaydi.
3. 前略 nimani anglatadi?
Javob
«Oldingi qismini qoldirdim» — yaʼni mavsum salomi yozilmaydi. Shuning uchun undan keyin darrov ishga oʻtiladi, va xat 草々 bilan yopiladi.
4. 田中先生様 — nimasi xato?
Javob
Ikki marta hurmat. 先生 ning oʻzi hurmat belgisi, ustiga 様 qoʻyilmaydi. Toʻgʻrisi — 田中先生.
5. «Men ikkinchi kurs talabasi Inomman» — rasmiy xatda?
Javob
二年生のイノムと申します. Xatda oʻzini tanishtirish uchun 〜と申します ishlatiladi — です emas.
6. Elektron xat nima bilan yopiladi?
Javob
よろしくお願いいたします. Rasmiy darajada いたします, oddiyroq holatda します. 敬具 bu yerda kerak emas.
Kalit soʻzlar
- 拝啓 … 敬具 — xat boshi va oxiri
- 前略 … 草々 — qisqa xatning juftligi
- 時候の挨拶 — mavsum salomi
- お世話になっております — elektron xatning salomi
- よろしくお願いいたします — xatning yopilishi
- 〜と申します — men … man (kamtarona)
- 様 — ismdan keyingi umumiy hurmat
- 各位 — hurmatli hammangiz (guruhga)
- 伺う — soʻramoq, bormoq (kamtarona)
- 恐れ入りますが — bezovta qilganim uchun uzr
Esda qoladigan uch narsa
- 頭語 va 結語 — juftlik. 拝啓 ↔ 敬具, 前略 ↔ 草々.
- Elektron xatda 拝啓 yoʻq — お世話になっております bor.
- 先生 va 各位 ga 様 qoʻshilmaydi.