Japanese

PJ-99: 和語・漢語・外来語 — lugʻatning uch qatlami va uslub tanlash

Bitta maʼno, uchta soʻz: 集まり · 集会 · ミーティング. Yapon lugʻati uch qatlamdan iborat, va oʻzbek tilida ham aynan uchtasi bor: yigʻilish · majlis · miting.

powerty

Sen. 18, 2026

1 6 daqiqa 0

PJ-99: 和語わご・漢語かんご・外来語がいらいご — lugʻatning uch qatlami va uslub tanlash

Maktab devoriga uchta eʼlon osilgan. Uchalasi ham bitta narsani aytadi — «uchrashuv boʻladi» — lekin uchta boshqa soʻz bilan: 集あつまり, 集会しゅうかい, ミーティング. Uchalasi ham toʻgʻri. Uchalasi ham boshqa narsa his qildiradi.

Bu — yapon lugʻatining uch qatlami. Va bu dars sizga yangi tushuncha bermaydi: oʻzbek tilida ham aynan shu uchtasi bor, siz ularni har kuni ishlatasiz.

Bu darsda siz

Uch qatlamni — 和語わご · 漢語かんご · 外来語がいらいご — ajratasiz
Soʻzning oʻqilishidan uning qatlamini bilib olasiz
Matn uslubiga qarab toʻgʻri qatlamni tanlaysiz
和製英語わせいえいご tuzogʻiga tushmaysiz

Bitta maʼno, uch qatlam 集あつまり · 集会しゅうかい · ミーティング

1. Uch qatlam

和語わご集あつまり asl yaponcha — iliq, kundalik, gapiriladigan

漢語かんご集会しゅうかい xitoy ildizli — zich, rasmiy, yoziladigan

外来語がいらいごミーティング chetdan kelgan — yangi, zamonaviy, ish muhiti

2. Oʻqilish qatlamni aytib turadi

Eng yaxshi xabar: bu asbob sizda PJ-11 dan beri bor. Siz uni shunchaki shu maqsadda ishlatmagansiz.

KUN'YOMI → 和語わご

集あつまり · 速はやさ · 食たべ物もの

Kanji hiragana bilan tugasa — asl yaponcha soʻz.

ON'YOMI → 漢語かんご

集会しゅうかい · 速度そくど · 食品しょくひん

Ikki kanji yopishgan — xitoy ildizli soʻz.

Uchinchisini ajratish esa umuman mehnat talab qilmaydi: 外来語がいらいご har doim katakanada yoziladi. Aynan shu ish uchun katakana bor (PJ-7). Demak yapon matniga qaraganingizda uch qatlam koʻzga darrov tashlanadi: kana bilan tugagan kanji, yopishgan kanjilar, va katakana.

3. Uchtalik jadval

和語わご	漢語かんご	外来語がいらいご	Maʼnosi
集あつまり	集会しゅうかい	ミーティング	yigʻilish
速はやさ	速度そくど	スピード	tezlik
手伝てつだう	援助えんじょする	サポートする	yordam bermoq
やめる	中止ちゅうしする	キャンセルする	toʻxtatmoq
食たべ物もの	食品しょくひん	フード	ovqat
考かんがえ	意見いけん	アイデア	fikr

明日あしたの集あつまり、行いく？

Ertagi yigʻilishga borasanmi?

和語わご — doʻstga aytilgan gap. Bu yerda 集会しゅうかい desangiz, gap birdan sovuq va rasmiy boʻlib qoladi.

本校ほんこうでは毎月まいつき集会しゅうかいを実施じっししている。

Maktabimizda har oy yigʻilish oʻtkaziladi.

Rasmiy eʼlon, である体たいga yaqin uslub — bu yerda 漢語かんご oʻz uyida. Diqqat qiling: 実施じっし ham 漢語かんご, ular bir-birini chaqiradi.

十時じゅうじからミーティングです。資料しりょうのチェックをお願ねがいします。

Soat oʻndan yigʻilish. Materialni tekshirib chiqishingizni soʻrayman.

Ish muhiti — 外来語がいらいごning uyi. Yaponiyada ofis tili katakanaga toʻla, va bu qasddan: u zamonaviy va xalqaro eshitiladi.

Va endi bu darsning asosiy gapi: oʻzbek tilida ham aynan uchta qatlam bor. Turkiy oʻz qatlamimiz, arab-fors qatlami, va rus-yevropa qatlami. Ularni siz har kuni, hech oʻylamay almashtirib turasiz:

yigʻilish · majlis · miting — aynan 集あつまり · 集会しゅうかい · ミーティング
oʻy · fikr · ideya — 考かんがえ · 意見いけん · アイデア
kuch · quvvat · energiya
boshliq · rahbar · direktor
tezlik · surʼat · skorost

Qaysi birini tanlashni sizga hech kim oʻrgatmagan — siz uni quloq bilan bilasiz. «Majlis» rasmiy, «yigʻilish» oddiy, «miting» zamonaviy. Yapon tilida ham tanlov aynan shu mantiq bilan qilinadi. Demak sizda yangi koʻnikma emas, eski koʻnikmani boshqa tilga koʻchirish vazifasi bor — bu esa ancha oson.

4. Qaysi matnga qaysi qatlam

Doʻstga xabar

和語わご — iliq va qisqa. 漢語かんご bu yerda sovuq chiqadi.

Insho, maqola

漢語かんご — zich va aniq. PJ-96 dagi である体たいning tabiiy sherigi.

Ish, texnika

外来語がいらいご — yangi tushunchalar koʻpincha faqat shu qatlamda bor.

Hikoya, sheʼr

和語わご — yumshoq ohang. Adabiyot shu qatlamda yashaydi.

Bitta amaliy qoida: 漢語かんご zichroq, 和語わご aniqroq. 実施じっしする bitta soʻzda «amalga oshirmoq» deydi, lekin quruq; 行おこなう uzunroq, lekin issiqroq. Shuning uchun rasmiy matn 漢語かんご bilan qisqaradi, va aynan shuning uchun gazeta sarlavhasi (PJ-96) deyarli butunlay 漢語かんごdan iborat.

5. 和製英語わせいえいご — yaponiyada yasalgan «chet» soʻzlar

Katakanada yozilgan har bir soʻz chet tilidan olingan degani emas. Bir qismi Yaponiyaning oʻzida yasalgan va asl tilda umuman boshqa maʼnoni bildiradi.

Soʻz	Yaponchada maʼnosi	Tuzoq
コンセント	rozetka	«rozilik» degani emas
マンション	koʻp qavatli uydagi kvartira	qasr yoki saroy emas
サラリーマン	idorada ishlaydigan xodim	bu soʻz ingliz tilida yoʻq
バイキング	toʻla stol, ochiq taomnoma	skandinav dengizchisi emas
ノートパソコン	noutbuk	daftar emas
クレーム	shikoyat	talab yoki daʼvo emas

Bu hodisa oʻzbek tiliga ham begona emas. Bizda ham rus tilidan kirgan soʻzlar oʻz maʼnosini oʻzgartirgan yoki butunlay oʻzimizda yasalgan shakllari bor. Shuning uchun qoida bitta va u ikkala tilga baravar tegishli: katakanada yozilgan soʻzni koʻrganingizda uni ingliz tilidan taxmin qilmang — lugʻatdan qarang. Taxmin toʻgʻri chiqqan paytlari koʻp, lekin xato chiqqan paytlari aynan eng muhim joylarda boʻladi: shartnomada, koʻrsatmada, imtihon matnida.

和 yaponcha; totuvlik オン: ワ KUN: やわ(らぐ) 和語 (わご) — asl yaponcha soʻz · 和食 (わしょく) — yapon taomi

援 yordam bermoq オン: エン KUN: — 援助 (えんじょ) — yordam · 応援 (おうえん) — qoʻllab-quvvatlash

層 qatlam オン: ソウ KUN: — 三層 (さんそう) — uch qatlam · 高層 (こうそう) — koʻp qavatli

Bu dars bilan PJ-11 va PJ-96 bir halqaga bogʻlanadi, va buni koʻrib qoʻying — kursning eng foydali koʻrinishi shu. PJ-11 sizga on'yomi va kun'yomini berdi; siz uni oʻqish qoidasi deb bilgansiz. PJ-96 sizga registrni berdi; siz uni gap oxiri qoidasi deb bilgansiz. Bugun maʼlum boʻldiki, ikkovi bitta narsa: soʻzning oʻqilishi uning qaysi uslubga tegishli ekanini aytib turadi. Yaponcha matn oʻqiyotganda endi bitta savol bilan koʻp narsani bilasiz — «bu yerda kanjilar yopishganmi yoki kana bilan tugaganmi?» Yopishgan boʻlsa, matn rasmiy; kana bilan tugagan boʻlsa, iliq va kundalik.

Koʻp uchraydigan xatolar

✗ (doʻstga) 明日あしたの集会しゅうかい、行いく？

✓ 明日あしたの集あつまり、行いく？ — oddiy gapda 和語わご. 漢語かんご bu yerda sovuq chiqadi.

✗ (rasmiy eʼlon) 毎月まいつき集あつまりをやっています

✓ 毎月まいつき集会しゅうかいを実施じっししている — rasmiy matn 漢語かんごni chaqiradi.

✗ コンセント = «rozilik»

✓ コンセント = rozetka — bu 和製英語わせいえいご, ingliz tilidan taxmin qilinmaydi.

✗ 集会しゅうかいまり

✓ 集あつまり yoki 集会しゅうかい — ikki qatlamni bitta soʻzga yopishtirib boʻlmaydi.

✗ Butun insho katakanada yozilgan 外来語がいらいごlar bilan

✓ Inshoda 漢語かんご asos, 外来語がいらいご esa faqat jufti yoʻq tushunchalar uchun.

Mashq

1. 集あつまり qaysi qatlamga tegishli va buni qayerdan bildingiz?

Javob

和語わご. Kanji hiragana bilan tugayapti (集あつまり) — demak kun'yomi, demak asl yaponcha soʻz.

2. Rasmiy eʼlon yozyapsiz. «Yigʻilish» — qaysi soʻz?

Javob

集会しゅうかい. Rasmiy matn 漢語かんごni chaqiradi, va u である体たい bilan bir uslubda turadi.

3. コンセント nimani anglatadi?

Javob

Rozetka. Bu 和製英語わせいえいご — Yaponiyada yasalgan soʻz. Ingliz tilidan taxmin qilish bu yerda xato javob beradi.

4. «Oʻy · fikr · ideya» — bu oʻzbekcha uchtalik yaponchada nima?

Javob

考かんがえ · 意見いけん · アイデア. Ikki tilda ham bir xil uch qatlam, bir xil tartibda: oʻz qatlam → klassik oʻzlashma → zamonaviy oʻzlashma.

5. Nega gazeta sarlavhasi deyarli butunlay 漢語かんごdan iborat?

Javob

Zichligi uchun. 漢語かんご bir xil maʼnoni kamroq belgida aytadi, sarlavhada esa joy tor — PJ-96 dagi tejamkorlikning davomi.

6. Katakanada yozilgan notanish soʻzni koʻrdingiz. Nima qilasiz?

Javob

Lugʻatdan qaraysiz. Ingliz tilidan taxmin qilish koʻp hollarda ishlaydi, lekin 和製英語わせいえいご aynan eng muhim joylarda adashtiradi.

Kalit soʻzlar

和語わご — asl yaponcha soʻz (kun'yomi)
漢語かんご — xitoy ildizli soʻz (on'yomi)
外来語がいらいご — chetdan kirgan soʻz (katakana)
和製英語わせいえいご — Yaponiyada yasalgan «chet» soʻz
集会しゅうかい — yigʻilish (rasmiy)
実施じっしする — amalga oshirmoq
援助えんじょする — yordam bermoq (rasmiy)
中止ちゅうしする — toʻxtatmoq, bekor qilmoq
速度そくど — tezlik (rasmiy)
コンセント — rozetka

Esda qoladigan uch narsa

Oʻqilish qatlamni aytadi: kun'yomi → 和語わご, on'yomi → 漢語かんご, katakana → 外来語がいらいご.
Oʻzbekcha yigʻilish · majlis · miting — aynan shu uchlik; tanlovni siz allaqachon bilasiz.
Katakana ≠ ingliz tili: 和製英語わせいえいごni taxmin qilmang.